دیکشنری

کامبرین: اولین دوره از ادوار پنجگانه دوران اول زمین شناسی
تکتونیک: تغییرشکل پوسته زمین بر اثر تنش ها و کرنش های وارده
دیاکو: نام نخستین پادشاه ایران از سلسله ی ماد
تاقدیس: چین خوردگی زمین که به شکل طاق است ، انتخاب کرده است
ناودیس: چین خوردگی های زمین که به شکل ناو است
کانی: جسم معدنی طبیعی، با ترکیب شیمیایی خاص و ساختار درونی منظم و تکراری
سیلیکات: هر کانی از گروه کانی های حاوی سیلیسیومو اکسیژن، به شکل واحدهای چهاروجهی، با فرمول SiO۴
مافیک: برای کانی ها و سنگهایی به کار می رود که از سیلیکاتهای آهن و منیزیم غنی هستند
دایک: در علوم زمین، ورقه ای از سنگ آذرین که بر اثر نفوذ ماگما بصورت عمودی در شکاف سنگ های موجود شکل می گیرد
مغاک: گودال
نستوری: شاخه ای از مسیحیان
اشگول: یک گونه از تیره سنجاب
جندی شاپور: در شهرستان دزفول استان خوزستان با نام جدید اسلام آباد
عیلام: کشوری بود در قدیم
آستیاک: چهارمین و آخرین پادشاه ماد
اوستا: کتاب مذهبی ایرانیان قدیم و زردشتیان و یکی از آثار قدیمی و شایدقدیم ترین اثر مکتوب مردم ایران است
عهد عتیق: تورات، کتاب یهودیان
عهد جدید: انجیل، کتاب مسیحیان
اسماعیلیه: فرقه ای از شیعه که سلسله ائمه را به اسماعیل فرزند مهتر امام جعفر صادق ختم کنند و اسماعیل را امام هفتم دانند
فروهر: نیرویی است که اهورمزدا برای نگاهداری آفریدگان نیک ایزدی از آسمان فرو فرستاده و نیرویی است که سراسر آفریشن نیک از پرتو آن پایدار است . پیش از آن که اهورمزدا جهان خاکی را بیافریند فروهر هر یک از آفریدگان نیک این گیتی را در جهان مینوی زبرین بیافرید و هر یک را به نوبه خود برای نگهداری آن آفریده جهان خاکی فرو می فرستد و پس از مرگ آن آفریده . فروهر او دیگر باره بسوی آسمان گراید و به همان پاکی ازلی بماند اما هیچگاه کسی را که بوی تعلق داشت فراموش نمی کند و هر سال یکبار به دیدن وی می آید و آن هنگام جشن فروردین است یعنی روزهایی که برای فرود آمدن فروهرهای نیاکان و پاکان اختصاص دارد. در هر آیین زردشت همه ایزدان و فرشتگان و حتی اهورمزدا فروهری دارد .
دخمه: سر دابهای که جسد مردگان را در آن نهند
اهورامزدا: خدای بزرگ ایرانیان باستان و زردشتیان
اهل حق: فره ای از غلات که آیین آنان اختلاطی است از اسلام ادیان ایران باستان ( زردشتی و مانوی ) یهودیت و مسیحیت . گروهی از کردان [ گوران ] و ایلهای مجاور آنان ( سنجابیها اهالی صحنه کرمانشاه دیه های اطراف هشتگرد قزوین بومهن و ورامین ) ازین فرقه اند نامی است که نصیریان یعنی علی اللهیان بخود دهند .
آناهیتا: پاک و بی آلایش ، در اوستا این صفت بارها در مورد فرشتگان و اشیاء استعمال شده
قنات: حفر کردن مجرائی در زیر زمین جهت جاری شدن آب، کاریز
سورنا: سردار دلیر پارتی معاصر اشک سیزدهم ارد اول وی از جهت نژاد و ثروت و شهرت پس از شاه رتبه اول را داشت و سبب نجابت خانوادگی در روز تاجگذاری پادشاه حق داشت که کمربند شاهی را به کمر بندد
تراورتن: سنگی به رنگ روشن و دارای خلل و فرج زیاد که بر اثر رسوب مواد آهکی در بعضی چشمه ها به وجود می آید و در ساخت نمای ساختمان ها به کار می رود
کلات: ده یا قلعه که بر روی کوه ساخته شده باشد
دیکتاتور: کسی گفته می‌شود که قدرت سیاسی، نظامی یا اجرایی را به‌صورت مطلق و بدون محدودیت قانونی یا نظارت دیگران در دست دارد.
توپوگرافی: نقشه برداری از موقعیت طبیعی، محلی، یا ناحیه ای با شرح چگونگی آن
کتیرا: صمغ یا شیرهایی است که از گیاه خاردار بنام گون گرفته میشود و آنرا با تیغ زدن ساقه های گیاه بدست می آورند
سقز: صمغی که از گونه های مختلف پسته وحشی یا ساقه درخت بنه به دست آورند و از آن اسانسی حاصل گردد
سدر: درختی است از تیره مخروطیان که شباهت زیادی با کاج دارد از کاج بسیار تنومند تر و بلند تر است و تا بیش از ۳٠٠٠ سال عمر میکند
فون و فلور: پوشش جانوری و گیاهی
شبستان: در مساجد جایی را گویند که درویشان و غیر ایشان در آن قسمت عبادت کنند و شبها نیز به خواب روند. ( برهان ). آن قسمت از عمارت مسجد که از هیچ طرف باز نیست و دخول و خروج به آن از درها است چون در شبهای سرد نماز جماعت در آنجا خوانده میشود، شبستان نامیده شده
رواق: یک توالی از طاق هایی مجاور یکدیگر است که هر طاق را ستونی یا ردیفی از ستون ها یا پایه ها پشتیبانی می کند. رواق های بیرونی به گونه ای طراحی شده اند که در مسیر عبور و مرور سرپناهی را برای عابران پیاده فراهم می کنند
فیجتینگ: به حرکت های کوچک تکراری گفته می شود. ما این کارها را معمولا به طور ناخودآگاه برای تخلیه انرژی و آرامش گرفتن انجام می دهیم
تخت قاپو: یکجا نشین کردن
خون بس: ازدواج دختر و پسری از دو خانواده متخاصم برای خواباندنِ انتقام کشیِ یکی از طرف های درگیر، به خاطر قتل فردی از طایفه یا عشیره شان، به دست طرفِ دیگر
ماموستا: در زبان کردی به معنی معلم، مدرس و استاد است
ایل بیگ: رهبر ایل
چوقا: بالاپوش مردان بختیاری
مضیف: محل ضیافت عرب های ایران
کرمانج: گوش کردی بخش شمال کردستان
سورانی: گوش کردی بخش مرکزی کردستان
فولکلور: توده شناسی، علم به آداب و رسوم توده مردم و افسانه ها و تصنیف های عامیانه
اکوتوریسم: سفری مسئولانه به مقاصد طبیعت گردی است که با هدف حفاظت از محیط‌زیست و فرهنگ بومی، رشد اقتصاد جامعه محلی و ارتقای دانش افراد نسبت به این اهداف انجام می‌شود
ماکیان: یک راسته از پرندگان است. این راسته شامل پرندگان زمینی، سنگین‌بدن و بیشتر دانه‌خوار است که معمولاً قدرت پرواز محدودی دارند
ایشتوویگو: چهارمین و آخرین پادشاه ماد و پدربزرگ مادری کوروش دوم، بنیان گذار هخامنشی
مستشرق: شرق شناس
بست دم چلچله ای: برای چسباندن سنگها در دوران قدیم با سرب به هم
چلقوز: فضله هر نوع مرغ، توهین به معنی شخص بی ارزش
ذوالقرنین: صاحب دوشاخ، نامی که در قرآن آمده
ماگما: ماگما سنگ های گداخته ای هستند که اغلب در اتاقک مذابی در زیر رویه زمین قرار دارند و بر اثر فشار کم و دمای بالا به صورت نیمه جامد و گاه حتی مایع هستند. ماگما در دمای میان ۱۲۰۰ تا ۱۸۰۰ درجه سانتیگراد پدید می آید. ماگما پس از رسیدن به سطح زمین و گدازه شدن به مرور سرد شده و توده هایی از سنگ های همچون بازالت را پدیدمی آورند.
مخروط افکنه: ته نشست های بادبزنی شکلی هستند که به وسیله رودخانه ها در محل هایی که شیب آن ها بطور ناگهانی کم می شود پدید می آیند.
دلتا: قطعه خاک جزیره مانندی به شکل مثلث در مصب رود که از مواد سیلابی و رسوبی تشکیل می شود
ریپل مارک: ریپل مارک‌ها ساختمان‌های موجی شکلی هستند که در اثر حرکت امواج آب یا حرکت باد در روی سطوح ماسه‌ای در محیط خشکی و یا دریایی تشکیل می‌گردند. اندازة ریپل‌ها به اندازه دانه‌های رسوبی، سرعت جریان و میزان رسوب گذاری بستگی دارد
گل فشان: انباشته ای معمولاً مخروطی از گِل و سنگ که همراه با گاز از زمین خارج می شود
استلاگمیت: ستونی از مواد معدنی است که به صورت قندیلی از سقف غار آویخته باشد
استالاکتیت: ستون آهکی مخروطی شکل معلق در سقف غارها که در نتیجه آب چک سقف غار بوجود می آید . آبی که از سقف غار میچکد قبل از خروج از منافذ سقف غار دارای بیکربنات کلسیم محلول است و پس از خروج از منافذ سقف غار انیدرید کربنیک آن متصاعد شده و کربنات کلسیم راسب بر سقف غار میچسبد و در نتیج. مداومت این عمل تشکیل ستون مخروطی شکلی که از سقف غار معلق است میدهد چکنده
دیاژنز: مجموع فرآیندهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی که طی آن، رسوب به سنگ رسوبی تبدیل می‌شود. مهم‌ترین فرآیندهای درون‌زایی عبارت‌اند از فشردگی دانه‌ها و سیمانی‌‌شدن آن‌ها با نهشتۀ کانی‌های جدید در میان‌شان، طی عبور آب‌های زیرزمینی. فرآیند درون‌زایی هنوز کاملاً شناخته نشده است.
پانتالاسا: اقیانوسی وسیع که در اطراف قارهٔ فراآب‌ها وجود داشت
پانگه‌آ: قاره‌ای بزرگ‌تر که از به هم پیوستن قاره‌های فعلی، حدود ۲۴۰ میلیون سال پیش به‌وجود آمد. این قاره بعداً به قاره‌های امروزی تقسیم گردید
پاهوهوهو: شکلی از جریان گدازه که منظره‌ای شبیه کلاف طناب به خود می‌گیرد
پروکاریوت: جاندارانی که سلول‌های آنها فاقد هسته واقعی و غشا هستند؛ مانند باکتری‌ها
پوسته زمین: خارجی‌ترین بخش زمین یا پوسته می‌باشد که مواد مخصوص آن نسبت به لایه‌های زیرین سبک‌تر بوده و بخش اعظم آن از سیلیس و آلومینیوم تشکیل یافته است
تخلخل: فضاهای خالی میان دانه‌های خاک یا سنگ را می‌گویند. این فضاها ممکن است با یکدیگر متصل نباشند یا به‌هم‌پیوسته باشند
تریلوبیت‌ها: بی‌مهره‌های شاخص دوران پالئوزوئیک؛ منقرض‌شده‌های دریایی محبوب که در دوران اول زمین‌شناسی (پالئوزوئیک) ظهور و انقراض یافتند. بدن آنها پوسته خارجی و سختی داشت
تنگه: شکافی باریک، عمیق و طولانی با دیواره‌های عمودی که اغلب در اثر جریان سیلابی ایجاد می‌شود
تُر: تپه‌های گِرد یا صخره‌هایی که بر اثر هوازدگی فیزیکی تشکیل شده‌اند و گوییت آنها ارتباط مستقیم با اقلیم نیست
توف: سنگی که عمدتاً از مواد تشکیل‌دهنده دانه‌ریز خاکسترهای آتشفشانی و از تجمیع ذرات آتشفشانی ایجاد می‌شود
چشمه: محلی که سطح سفره آب زیرزمینی با سطح زمین برخورد می‌کند و از این محل آب موجود در سفره آب زیرزمینی تخلیه می‌شود
آبرفت: رسوبات سخت نشده‌ای که منشأ آبی دارند و توسط جریان آب ایجاد می‌شوند
آتشفشان چینه‌ای: معروف‌ترین نوع آتشفشان‌ها که ساختاری شبیه به کوه‌های مخروطی دارند و از تناوب لایه‌های خاکستر و مواد مذاب به‌وجود می‌آیند
آذرآواری: سنگ‌های آتشفشانی هستند که از ذرات ریزدانه جامد تشکیل یافته‌اند و معمولاً به صورت ظاهری لایه‌لایه دیده می‌شوند
آمونیت: گروه منقرض‌شده‌ای از جانداران دریایی نرم‌تن که دوکاشته‌داران نیز نامیده می‌شوند
ابسیدین: سنگ آذرین شیشه‌ای و سیاه‌رنگ که جنس سیلیسی دارد و ساختار بلوری ندارد
استروماتولیت: توده‌هایی از جلبک‌های سیانوباکتری است و معمولاً بصورت لایه‌لایه بر روی سنگ‌ها یا ماسه‌سنگ‌های بیابانی دیده می‌شود
بار بستر: موادی حمل شده توسط جریان آب است که به دلیل سنگینی بر روی بستر رودخانه قرار دارد و توسط جریان آب جابه‌جا می‌شوند
بازالت: سنگ آذرینی رنگ تیره و ترکیب سیلیسی پایین‌تر نسبت به گرانیت است و قابلیت بازسازی کارآمدی در کارگاه‌های بازیافت دارد
برخان: تپه‌های ماسه‌ای هلالی‌شکل که جهت باد کشیده می‌شوند
بمب آتشفشانی: قطعات مذابی که از دهانه آتشفشان بیرون پرتاب شده و پیش از سقوط بر روی زمین سرد و منجمد می‌شوند. این قطعات اغلب شکل بیضوی دارند
بهمن سنگ یا واره: نوعی از حرکت توده‌ای است که در اثر حرکت قطعات خردشده سنگ‌ها به جهت شیب ایجاد می‌شود
چین: اگر نیروهای وارد شده باعث تغییرشکل سنگ‌ها بشود و سنگ‌ها خم شده و بیش از حد تغییر شکل دهند، چین ایجاد می‌شود
خاکستر آتشفشانی: ذرات ریزدانه‌ای که از دهانه آتشفشان به بیرون رانده می‌شود. مقدار زیادی سیلیس دارند و عامل انسداد نور در هنگام فوران هستند
خزش: انواع جابه‌جایی‌های تدریجی مواد است که حرکت آنها بسیار آرام است. عوامل مؤثر در ایجاد خزش شامل رطوبت، یخ‌زدگی و تغییر حجم خاک است
دامنه: سطحی تقریباً افقی از گدازه‌های طویل و نازک که به صورت طبقاتی در سنگ‌های رسوبی تشکیل می‌شوند
دره کور: دره‌ای که در مناطق کارستی ایجاد می‌شود و جریان آب آن به یکباره قطع می‌شود
دودکش جن: تنه‌ها و عوارضی باقیمانده منفرد که توسط یک لایه مقاوم در برابر فرسایش محافظت شده‌اند
دوران: یکی از زمان زمین‌شناسی که از دوره دورتری و از عصر کوچکتری تشکیل شده است
دوکپه_داران: گروهی از جانوران دریایی عضوی ساده و نرم‌تن هستند که عموماً دارای دو کفه صدفی آهکی‌اند و یا در بستر دریا مدفون هستند
رس: نوعی خاک دانه ریز گروه کانی‌های سیلیکاته است که در اثر هوازدگی شیمیایی سنگ‌های سیلیکاته حاصل می‌شود
رسوبات بیوشیمیایی: رسوباتی که در اثر فرآیندهای زیستی ایجاد می‌شوند مانند سنگ‌های آهکی
زمین‌شناسی: علم مطالعه ترکیب، ساختمان و تاریخچه زمین و موجودات زنده‌ای که روی آن زندگی می‌کنند
سختی: معیاری عددی برای سنجش مقاومت کانی‌ها نسبت به خط و خش است
سال نوری: یک سال نوری طبق تعریف برابر با مسافتی است که نور در مدت یک سال طی می‌کند
سرپایان: جاندارانی در اقیانوس‌ها و دریاها ساکن هستند و دارای دست‌ها و پاهای زیادی هستند
سفره آب زیرزمینی: لایه‌هایی از رسوبات یا سنگ‌ها هستند که قابلیت نگهداری آب را دارند
سنگ آذرین: سنگ‌هایی که بر اثر انجماد مواد مذاب ایجاد می‌شوند
سنگ آهک: سنگ رسوبی؛ بیش از ۵۰ درصد از حجم آن را کربنات کلسیم تشکیل داده است
سنگ دگرگونی: این سنگ‌ها حاصل تغییرات شیمیایی و فیزیکی در سنگ‌های قبلی‌اند که در اثر تحمیل دما و فشار ایجاد می‌شوند
سنگفرش بیابان: پوششی مقاوم از سنگ‌ها که تحت تاثیر فرسایش بادی ایجاد شده و از سنگ‌های ریز تا سنگ‌های بزرگ‌تر را شامل می‌شود
سن مطلق: مدت زمانی از عمر نمونه، با سن سنجش عناصر رادیواکتیو تعیین می‌شود
شکم‌پایان: گروه بزرگ و متنوعی از نرم‌تنان هستند که بدن آنها معمولاً پیچ‌خورده است
فسیل: آثار و بقایای جانداران اعم از گیاه، جانور یا حتی آثار فعالیت آنها که در درون سنگ‌ها باقی مانده باشد
کارست: عوارض زمین‌شناسی حاصل از انحلال سنگ‌های آهکی توسط آب‌های اسیدی است
کاره: فرورفتگی‌ها و شیارهای مواد و موک که در سطح سنگ‌های آهکی یا نمکی ایجاد شده‌اند
کوارتز: یکی از فراوان‌ترین کانی‌های موجود در پوسته زمین است که ترکیب شیمیایی آن SiO2 است
کهکشان: کهکشان‌ها تجمعاتی از ستارگان هستند؛ بزرگ‌ترین کهکشان‌ها تا ۳ میلیون سال نوری قطر دارند
گدازه: مواد مذابی که به صورت بیرون‌زدگی از دهانه آتشفشان خارج می‌شود
گرانیت: سنگ آذرین درونی که کانی‌های اصلی تشکیل‌دهنده آن کوارتز، فلدسپات و میکا است
گسل: نوعی شکستگی در سنگ‌ها که در اثر آن قطعه سنگ نسبت به قطعه مجاورش جابه‌جا می‌شود
گوشته زمین: یکی از لایه‌های عمیق زمین بوده و تا لایه ۲۹۰۰ کیلومتری زیر پوسته آغاز می‌شود
لاهار: توده‌های آتشفشانی که هنوز سخت نشده‌اند و گاهی در اثر بارش باران یا ذوب شدن یخ‌های قله آتشفشان ایجاد می‌شوند
یخچال طبیعی: توده‌هایی از یخ متراکم و منظم که از حرکت بسیار کند یخ تشکیل شده‌اند
یونیت: یک لایه زمین‌شناسی با ویژگی‌های خاص که پس از سخت شدن سنگی به نام لایه از آن یاد می‌شود
لایه‌بندی: چیدن مواد رسوبی به صورت لایه‌لایه روی یکدیگر در فرآیند رسوب‌گذاری
ماسه‌سنگ: سنگ رسوبی دانه‌درشت که عمدتا از ذرات سیلیس تشکیل‌شده است
نانوفسیل: فسیل‌های بسیار ریزی که بیشتر در مراکز اقیانوس تشکیل می‌شوند
نئوسیلوریت: کانی سیلیکاته‌ای با ساختمان ساده که دارای شبکه پیچیده‌ای از زنجیره‌ها نمی‌باشد
هولوسن: جدیدترین دوره زمین‌شناسی که از پایان آخرین عصر یخبندان آغاز شده و تا کنون ادامه دارد
یوکاریوت: جاندارانی که سلول‌های دارای هسته و غشا هستند و اغلب گیاهان و جانوران در این دسته قرار می‌گیرند
پلی‌ساکاریدها: یک ترکیب پیچیده با وزن مولکولی بالا است که در ساختن پوسته‌های سلولی نقش دارد
خزر: خزرها یک قوم ترک‌تبار (Turkic) بودند که از سده‌های ۵–۶ میلادی در شمال قفقاز و کنار رود ولگا ظاهر شدند. آنها بازماندهٔ بخشی از کنفدراسیون‌های ترک‌زبان اولیه (مانند گوک‌ترک‌ها) بودند که پس از فروپاشی امپراتوری ترک غربی به منطقهٔ قفقاز کوچ کردند. دین نخبگان جامعه یهودی بود
هِرکانیا: ایالت شرقی امپراتوری هخامنشی و اشکانی، واقع در جنوب شرقی دریای خزر. نام از Varkâna به معنای «سرزمین گرگ» (اوستایی: وَئِرکانه) گرفته شده. مرکز آن گرگان و جرجان بود.
کاسپی: قوم باستانی ساکن جنوب و جنوب‌غربی دریای خزر. نام دریای کاسپین (Caspian Sea) از این قوم گرفته شده. پیش از رواج نام «خزر»، نام غالب بر این دریا «کاسپی» و «کاسپیان» بود.
ری: یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران باستان. نام «رَغه» در اوستا آمده. معنای دقیق نام روشن نیست اما احتمالاً به معنای «شهر مستحکم/پشته‌ای» است. در دوران ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی اهمیت سیاسی و نظامی داشت.
استرآباد: نام قدیمی گرگان در دورهٔ اسلامی. کانون اداری و نظامی.
پینه‌آل: ده صنوبری یا پینه‌آل مرتبط با گیرنده‌ای روی سر و یا زیر پوست سر وجود دارد. این گیرنده اصطلاحاً چشم سوم، چشم پینه‌آل یا چشم صنوبری نامیده می‌شود این غده به منظور تنظیم آهنگ فعالیت‌های شبانه روزی و تنظیم ترشح هورمون‌هایی است که در تنظیم دما و رنگ بدن نقش دارند. از جمله فعالیت‌های آهنگین روزانه می‌توان به کنترل فعالیت‌های تولید مثلی اشاره کرد
فرومون: پیامی شیمیایی، نظیر رایحه، که از جانوری منتشر می شود و بر رفتار دیگری اثر می گذارد. بسیاری از گونه های جانوری از فرومون ها برای جلب جفت استفاده می کنند
خواهان: شخصی که دادخواست را مطرح می‌کند و از دادگاه چیزی می‌خواهد.
خوانده: شخصی که دادخواست و دعوا علیه او مطرح شده است.
خواسته: آنچه خواهان از دادگاه درخواست دارد و در دادخواست ذکر می‌کند.
شاکی: در پرونده‌های کیفری، کسی که از شخص دیگری شکایت کرده است.
متهم: شخصی که از او شکایت شده و اتهامی به او نسبت داده شده است.
مجنی‌علیه: شخصی که جرم یا جنایت بر او واقع شده است؛ قربانی جرم.
محکوم‌له: شخصی که دادگاه به نفع او حکم صادر کرده است.
محکوم‌علیه: شخصی که حکم دادگاه بر ضرر و علیه او صادر شده است.
شخص حقیقی: انسان واقعی در برابر شخص حقوقی؛ هر انسانی از لحظه تولد تا مرگ دارای شخصیت حقیقی است.
شخص حقوقی: شرکت‌ها، سازمان‌ها و نهادهایی که در قانون دارای شخصیت مستقل و حقوق هستند.
دادخواست: فرم رسمی که خواهان برای طرح دعوا در دادگاه تنظیم و تقدیم می‌کند.
اظهارنامه: سند رسمی که شخص از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی برای اعلام مطلبی به طرف مقابل ارسال می‌کند.
ابلاغ: رساندن رسمی اوراق قضایی مانند احضاریه و حکم به طرف‌های پرونده.
اجراییه: دستور رسمی دادگاه برای اجرای حکم صادر شده پس از قطعیت.
تأمین خواسته: توقیف موقت اموال خوانده قبل از صدور حکم نهایی برای جلوگیری از فرار از پرداخت.
تأمین دلیل: اقدام قانونی برای ثبت و حفظ دلایل و شواهد قبل از رسیدگی، تا از بین نروند.
حکم: رأی دادگاه که درباره اصل موضوع دعوا صادر می‌شود و اختلاف را فیصله می‌دهد.
قرار: تصمیم دادگاه که درباره اصل دعوا نیست و در جریان رسیدگی برای مسائل جانبی صادر می‌شود.
حکم غیابی: حکمی که در غیاب خوانده و بدون حضور او در جلسه دادرسی صادر می‌شود.
واخواهی: اعتراض محکوم‌علیه غایب به حکم غیابی صادر شده از دادگاه.
محکوم‌به: چیزی که شخص به پرداخت یا انجام آن محکوم شده، مانند مبلغ پول یا تخلیه ملک.
عقد: توافق دو طرف که آثار حقوقی ایجاد می‌کند؛ مانند قرارداد خرید، اجاره یا ازدواج.
خیار: حق به‌هم زدن قرارداد که قانون یا طرفین برای یک یا هر دو طرف قرارداد شناخته‌اند.
فسخ: برهم زدن ارادی و یک‌طرفه قرارداد توسط کسی که حق فسخ دارد.
انفساخ: برهم خوردن خودبه‌خود و قهری قرارداد بدون نیاز به اراده طرفین.
بیعانه: مقداری از بهای معامله که خریدار به‌عنوان تضمین اولیه به فروشنده پرداخت می‌کند.
اسقاط کافه خیارات: عبارتی قراردادی به‌معنای صرف‌نظر کردن از تمام حق‌های فسخ قرارداد.
تعهد: الزامی که شخص در برابر دیگری دارد؛ انجام یا ترک یک کار مشخص.
اجرت‌المثل: ارزش واقعی و متعارف استفاده از مال دیگری که به‌صورت تخمینی محاسبه می‌شود.
تهاتر: تسویه خودبه‌خود دو بدهی متقابل؛ وقتی دو نفر به هم بدهکارند، بدهی‌ها به‌خودی‌خود خنثی می‌شوند.
حد: مجازاتی که نوع و مقدار آن در شرع اسلام مشخص شده و قاضی در تعیین آن اختیاری ندارد.
تعزیر: مجازاتی که نوع و میزان آن در شرع تعیین نشده و قاضی بر اساس قانون آن را مشخص می‌کند.
تعلیق مجازات: به تعویق انداختن اجرای مجازات برای مدتی مشخص، مشروط به اینکه محکوم در آن مدت جرم دیگری مرتکب نشود.
تصرف عدوانی: تصرف غیرقانونی ملک دیگری بدون رضایت مالک.
دیه: مقدار مالی مشخص که در قبال آسیب جسمی یا قتل غیرعمد پرداخت می‌شود.
قصاص: مجازاتی برابر با جنایت ارتکابی؛ اولیای دم می‌توانند قصاص بخواهند یا آن را به دیه تبدیل کنند.
افراز: دعوای تقسیم مال مشاع (مشترک) بین شرکا، وقتی توافق بینشان وجود ندارد.
اعسار: اعلام ناتوانی مالی برای پرداخت بدهی یا هزینه دادرسی.
داوری (حَکَم): حل‌وفصل اختلاف توسط شخص بی‌طرف منتخب طرفین، بدون مراجعه به دادگاه.
وکالت: قراردادی که به موجب آن شخصی (موکل) به دیگری (وکیل) اختیار می‌دهد تا از طرف او اقدام حقوقی انجام دهد.
موکل: شخصی که به وکیل اختیار انجام کاری را می‌دهد و وکیل از طرف او عمل می‌کند.
وکالت بلاعزل: نوعی وکالت که موکل حق عزل وکیل را از خود سلب کرده و نمی‌تواند وکالت را پس بگیرد.
اهلیت: توانایی قانونی شخص برای دارا شدن حق و انجام اعمال حقوقی؛ شامل اهلیت تمتع (دارا شدن حق) و اهلیت استیفا (اجرای حق).
محجور: شخصی که به دلیل صغر سن، جنون یا سفاهت از تصرف در اموال خود منع شده است.
قیم: شخصی که دادگاه او را برای سرپرستی و اداره امور محجور (صغیر یا مجنون) منصوب می‌کند.
ولی: شخصی که به حکم قانون سرپرستی صغیر را بر عهده دارد؛ پدر و جد پدری ولی قهری فرزند هستند.
سند رسمی: سندی که توسط مأمور رسمی دولت (مثل دفترخانه) در حدود صلاحیت تنظیم شده و اعتبار کامل قانونی دارد.
سند عادی: سندی که بدون دخالت مأمور رسمی و توسط خود طرفین تنظیم می‌شود؛ مثل مبایعه‌نامه دست‌نویس.
مبایعه‌نامه: قرارداد خرید و فروش که معمولاً به‌صورت عادی (غیررسمی) تنظیم می‌شود و تعهد به انتقال سند رسمی را در بر دارد.
الزام به تنظیم سند رسمی: دعوایی که خریدار علیه فروشنده‌ای که از انتقال سند رسمی امتناع می‌کند، در دادگاه مطرح می‌نماید.
خسارت تأخیر تأدیه: جریمه‌ای که به دلیل تأخیر در پرداخت بدهی پولی از تاریخ سررسید تا زمان پرداخت محاسبه می‌شود.
وجه‌التزام: مبلغی که در قرارداد تعیین می‌شود و طرف متخلف در صورت نقض تعهد موظف به پرداخت آن است.
ضمانت: تعهد شخص ثالث (ضامن) به پرداخت بدهی یا انجام تعهد بدهکار اصلی در صورت امتناع یا ناتوانی او.
رهن: وثیقه گذاشتن مال نزد طلبکار تا در صورت عدم پرداخت بدهی، طلبکار از محل آن مال طلب خود را وصول کند.
توقیف اموال: ممنوع کردن نقل و انتقال یا استفاده از اموال شخص به دستور مرجع قضایی تا روشن شدن نتیجه پرونده.
ممنوع‌الخروج: حکم قضایی که به موجب آن شخص از خروج از کشور منع می‌شود؛ معمولاً در پرونده‌های مالی یا کیفری.
کفالت: تعهد شخص (کفیل) به احضار متهم یا محکوم نزد مرجع قضایی هرگاه لازم باشد.
وثیقه: مالی که متهم یا شخص دیگری به‌عنوان تضمین آزادی متهم نزد دادگاه سپرده می‌شود.
قرار بازداشت موقت: دستور موقت دادگاه برای نگهداری متهم در بازداشتگاه تا پایان تحقیقات یا صدور حکم.
تجدیدنظرخواهی: اعتراض رسمی به حکم دادگاه بدوی در دادگاه تجدیدنظر استان، در مهلت بیست روز از ابلاغ حکم.
فرجام‌خواهی: اعتراض به آرای قطعی در دیوان عالی کشور، نه برای بررسی ماهیت پرونده بلکه برای کنترل صحت اجرای قانون.
اعاده دادرسی: درخواست رسیدگی مجدد به پرونده‌ای که حکم قطعی آن صادر شده، در صورت کشف دلیل جدید یا اشتباه آشکار.
مرور زمان: گذشتن مهلت قانونی برای طرح دعوا یا تعقیب جرم؛ پس از آن دیگر نمی‌توان اقدام قضایی کرد.
اقرار: اعتراف شخص به حقی که علیه خودش است؛ در حقوق ایران اقرار یکی از قوی‌ترین دلایل اثبات دعواست.
شهادت: اخبار شخصی غیر از طرفین دعوا (شاهد) درباره وقوع امری که خود آن را مشاهده کرده است.
کارشناسی: ارجاع موضوع تخصصی (مثل ارزیابی ملک یا بررسی خسارت) توسط دادگاه به کارشناس رسمی دادگستری.
سوگند (قسم): یکی از ادله اثبات دعوا که شخص با یاد خداوند صحت ادعای خود را تأیید می‌کند؛ در برخی دعاوی جایگزین سایر ادله می‌شود.
اماره: نشانه و قرینه‌ای که قانون یا قاضی از آن برای اثبات امر مجهول استفاده می‌کند؛ مثل «اماره تصرف» که دلیل مالکیت فرض می‌شود.
اصل برائت: اصل بنیادین حقوقی که بر اساس آن هر شخصی تا زمانی که جرمش در دادگاه اثبات نشده، بی‌گناه فرض می‌شود.
تورم: افزایش عمومی و مداوم سطح قیمت‌ها در اقتصاد که قدرت خرید پول را کاهش می‌دهد. وقتی نرخ تورم ۴۰٪ باشد، کالایی که پارسال ۱۰۰ تومان بود، امسال ۱۴۰ تومان می‌شود. مرکز آمار ایران این شاخص را ماهانه منتشر می‌کند.
رکود: کاهش فعالیت اقتصادی برای حداقل دو فصل متوالی که با کاهش تولید، افزایش بیکاری و کاهش تقاضا همراه است. در رکود، کسب‌وکارها سود کمتری دارند و دستمزد واقعی کارکنان کاهش می‌یابد.
نقدینگی: مجموع پول در گردش و سپرده‌های بانکی در اقتصاد. رشد بی‌رویه نقدینگی یکی از عوامل اصلی تورم در ایران است. بانک مرکزی آمار نقدینگی را به‌صورت ماهانه منتشر می‌کند (cbi.ir).
نرخ ارز: ارزش یک واحد پول خارجی برحسب پول داخلی. در ایران دو نرخ ارز رسمی (نیما) و آزاد (بازار) وجود دارد که تفاوت بین آن‌ها گاهی موضوع دعاوی حقوقی می‌شود.
تولید ناخالص داخلی: مجموع ارزش کلیه کالاها و خدمات نهایی تولیدشده در یک کشور طی یک سال (GDP). معیار اصلی سنجش اندازه و رشد اقتصاد ملی است و توسط بانک مرکزی محاسبه می‌شود.
بودجه: برنامه مالی سالانه دولت شامل پیش‌بینی درآمدها و هزینه‌ها. لایحه بودجه هر ساله توسط دولت تهیه و برای تصویب به مجلس ارائه می‌شود. کسری بودجه زمانی رخ می‌دهد که هزینه‌ها بیش از درآمدها باشد.
مالیات: وجهی که دولت بر اساس قانون از اشخاص حقیقی و حقوقی دریافت می‌کند تا هزینه‌های عمومی را تأمین کند. فرار مالیاتی جرم است و توسط سازمان امور مالیاتی پیگیری می‌شود.
یارانه: کمک مالی دولت به تولیدکنندگان یا مصرف‌کنندگان برای کاهش قیمت تمام‌شده کالا یا خدمات. در ایران یارانه نقدی و کالایی (مثل ارز ترجیحی) از اشکال رایج آن است.
نفقه: هزینه‌های زندگی زوجه، اولاد و اقارب که قانون پرداخت آن را بر عهده شوهر یا پدر گذاشته است.
مهریه: مالی که مرد به هنگام عقد ازدواج به زن می‌دهد یا متعهد به پرداخت آن می‌شود و زن هر زمان می‌تواند آن را مطالبه کند.
حضانت: حق و تکلیف نگهداری و تربیت فرزند؛ تا ۷ سالگی با مادر و پس از آن با پدر است، مگر دادگاه خلاف آن را مصلحت بداند.
طلاق توافقی: جدایی زوجین با رضایت و توافق طرفین درباره تمام مسائل مالی و حضانت، بدون نیاز به دعوای قضایی.
خلع: نوعی طلاق که زن با بخشیدن مهریه یا مال دیگری به مرد، از او جدا می‌شود.
ارث: انتقال قهری اموال، حقوق و دیون متوفی به ورثه پس از فوت، بر اساس قانون یا وصیت.
وصیت: تصمیم شخص درباره اموال یا امور خود پس از مرگ؛ وصیت تملیکی تا یک‌سوم اموال نافذ است.
حکم رشد: حکمی که دادگاه برای کسی که به سن قانونی رسیده اما رشد مالی او اثبات نشده صادر می‌کند تا بتواند در اموالش تصرف کند.
غبن: ضرر فاحشی که در معامله به یکی از طرفین وارد شده؛ شخص مغبون می‌تواند معامله را فسخ کند.
اکراه: وادار کردن شخص از روی زور و تهدید به انجام معامله یا کاری؛ عقد ناشی از اکراه غیرنافذ است.
تدلیس: فریب دادن طرف مقابل در معامله از طریق مخفی کردن عیب یا نشان دادن وصف غیرواقعی؛ موجب حق فسخ می‌شود.
کلاهبرداری: بردن مال دیگری با توسل به وسایل متقلبانه و فریبکارانه؛ جرمی کیفری با مجازات حبس و رد مال.
خیانت در امانت: تصاحب، استعمال یا تلف کردن مالی که به شخص سپرده شده؛ جرم کیفری است و با کلاهبرداری تفاوت دارد.
جعل سند: ساختن یا تغییر دادن سند یا نوشته به‌گونه‌ای که موجب ضرر دیگری شود؛ از جرایم کیفری مهم در حقوق ایران.
استفاده از سند مجعول: به‌کار بردن سندی که جعلی بودن آن ثابت شده؛ جرمی مستقل از جعل است و مجازات جداگانه دارد.
چک برگشتی: چکی که بانک به دلیل کسری موجودی یا دستور عدم پرداخت، آن را پرداخت نمی‌کند و گواهی عدم پرداخت صادر می‌شود.
سفته: سند تجاری که صادرکننده تعهد می‌کند مبلغ معینی را در تاریخ مشخص بپردازد؛ ابزار رایج تضمین در قراردادها.
واخواست (اعتراض): اعتراض رسمی دارنده چک یا سفته به عدم پرداخت آن در سررسید، که برای حفظ حق مراجعه به ضامن لازم است.
ورشکستگی: وضعیت تاجر یا شرکت تجاری که از پرداخت بدهی‌های خود ناتوان شده؛ دادگاه حکم ورشکستگی صادر می‌کند.
مالکیت فکری: حقوق قانونی ناشی از آفرینش‌های فکری و خلاقانه؛ شامل حق مؤلف، علامت تجاری و اختراع می‌شود.
حق مؤلف: حق انحصاری پدیدآورنده اثر ادبی، هنری یا نرم‌افزاری بر استفاده و انتشار اثرش؛ در ایران تا ۳۰ سال پس از فوت حمایت می‌شود.
تور لیدر (Tour Leader): فردی که مسئولیت کامل سرپرستی گروه مسافران را از ابتدا تا انتهای سفر بر عهده دارد. وظایف او شامل هماهنگی با هتل، راننده، راهنمای محلی و آژانس است. تور لیدر لزوماً متخصص اطلاعات مقصد نیست، اما مدیر اجرایی کل تور محسوب می‌شود.
تور گاید (Tour Guide): راهنمای تخصصی است که اطلاعات کامل درباره جاذبه‌های گردشگری، تاریخی و فرهنگی مقصد دارد و وظیفه توضیح مکان‌ها به مسافران را بر عهده می‌گیرد. برخلاف تور لیدر، معمولاً در یک منطقه یا شهر خاص تخصص دارد و باید کاملاً در دسترس مسافران باشد.
ایتینراری (Itinerary): برنامه دقیق و زمان‌بندی‌شده سفر که شامل تمام فعالیت‌ها، بازدیدها، وعده‌های غذایی، ساعات حرکت و توقف‌ها می‌شود. هر تور لیدر موظف است پیش از آغاز سفر ایتینراری را به‌طور کامل حفظ باشد و آن را به مسافران توضیح دهد.
چارتر (Charter): رزرو اختصاصی تمام یا بخشی از صندلی‌های یک هواپیما توسط آژانس گردشگری، معمولاً چند ماه قبل از پرواز و به صورت عمده. پروازهای چارتر معمولاً ارزان‌تر از پروازهای معمولی (Regular) هستند زیرا آژانس ریسک پر کردن صندلی‌ها را می‌پذیرد.
ترانسفر (Transfer): سرویس حمل‌ونقل مسافران بین دو نقطه مشخص مانند فرودگاه به هتل، هتل به ترمینال قطار و بالعکس. ترانسفر معمولاً بخشی از پکیج تور است و هماهنگی آن به عهده تور لیدر می‌باشد. مهم‌ترین نوع آن Airport Transfer است.
چک این (Check-in): فرآیند رسمی ثبت‌نام مسافر در هتل برای دریافت کلید اتاق، یا در فرودگاه برای دریافت کارت پرواز (Boarding Pass). تور لیدر معمولاً چک این گروهی را به صورت یکجا انجام می‌دهد تا زمان بهینه شود. ساعت استاندارد چک این هتل‌ها معمولاً ۱۴:۰۰ است.
چک اوت (Check-out): فرآیند ترک رسمی هتل و تسویه حساب نهایی در پایان اقامت. ساعت استاندارد چک اوت معمولاً ۱۲:۰۰ ظهر است. تور لیدر باید گروه را به موقع آماده کند تا از جریمه Late Check-out جلوگیری شود.
ووچر (Voucher): سند یا برگه رسمی که تأیید رزرو یک خدمت مانند هتل، ترانسفر یا اکسکورشن را نشان می‌دهد. تور لیدر باید ووچرهای تمام خدمات تور را همیشه همراه داشته باشد و هنگام چک این به هتل یا استفاده از سرویس ارائه دهد.
لوکال گاید (Local Guide): راهنمایی که فقط در یک منطقه یا شهر خاص به تور اضافه می‌شود تا اطلاعات تخصصی محلی ارائه دهد. لوکال گاید با فرهنگ، زبان و جاذبه‌های منطقه به‌خوبی آشنا است و معمولاً زبان مقصد را بلد است که تور لیدر نیستی.
هاف بورد (Half Board / HB): نوعی سرویس اقامتی که شامل اتاق + صبحانه + یک وعده اصلی (معمولاً شام) می‌شود. در برنامه‌ریزی تورها یکی از رایج‌ترین انواع سرویس غذایی هتل است. ناهار در این حالت به عهده مسافر است.
فول بورد (Full Board / FB): سرویس اقامتی که شامل اتاق + سه وعده غذایی کامل (صبحانه، ناهار و شام) می‌شود. برای تورهایی که اکثر وعده‌ها در هتل برگزار می‌شود یا مقصد امکانات رستورانی محدودی دارد، مناسب است.
بد اند برکفست (Bed & Breakfast / B&B): ساده‌ترین نوع سرویس هتل که فقط شامل اتاق و صبحانه است. مسافران باید ناهار و شام را خودشان تهیه کنند. در تورهای شهری پرتحرک که اکثر وعده‌ها بیرون از هتل خورده می‌شود، این گزینه رایج است.
آل اینکلوسیو (All Inclusive / AI): جامع‌ترین نوع سرویس هتل که شامل اتاق، تمام وعده‌های غذایی، نوشیدنی و اکثر امکانات تفریحی هتل می‌شود. در تورهای ساحلی و ریزورتی بسیار رایج است. Ultra All Inclusive نسخه جامع‌تر آن است که خدمات بیشتری ارائه می‌دهد.
هد کانت (Head Count): شمارش سریع تعداد مسافران گروه که تور لیدر قبل از هر حرکت انجام می‌دهد تا مطمئن شود هیچ‌کس جا نمانده. این کار در مکان‌های شلوغ، پارکینگ‌ها و قبل از حرکت اتوبوس ضروری است. تور لیدر حرفه‌ای همیشه تعداد پاکس را حفظ است.
فری تایم (Free Time): زمان آزاد و بدون برنامه رسمی در طول تور که مسافران می‌توانند به‌دلخواه خود خرید، استراحت یا گشت آزاد داشته باشند. تور لیدر باید مکان دقیق، ساعت بازگشت و نقطه تجمع را پیش از شروع فری تایم به همه اعلام کند.
پکس (Pax): مخفف Passengers به معنی تعداد مسافران در یک گروه یا تور. عبارت "مینیمم پکس" به حداقل تعداد مسافر لازم برای برگزاری تور اشاره دارد. مثلاً "این تور مینیمم ۱۵ پکس دارد" یعنی برای اجرا حداقل ۱۵ نفر لازم است.
های سیزن (High Season): فصل اوج گردشگری که در آن تقاضا برای سفر بالاست، قیمت‌ها افزایش می‌یابد و هتل‌ها و پروازها سریع‌تر پر می‌شوند. برعکس آن Low Season (فصل خلوت) است که قیمت‌ها پایین‌تر هستند. Shoulder Season نیز به فصل میانی بین این دو اشاره دارد.
اکسکورشن (Excursion): گشت‌های اختیاری که در طول تور به مسافران پیشنهاد می‌شود و معمولاً هزینه جداگانه دارد و در قیمت اصلی تور نیست. تور لیدر اکسکورشن‌ها را معرفی می‌کند اما شرکت در آن‌ها داوطلبانه است. مثال: قایق‌سواری در آنتالیا به عنوان اکسکورشن اختیاری.
تیپ / گرچوئیتی (Tip / Gratuity): انعام داوطلبانه‌ای که مسافران به تور لیدر، لوکال گاید، راننده یا سایر خدمتگزاران می‌پردازند. در برخی کشورها مانند آمریکا تیپ دادن فرهنگی ضروری است و در تورهای بین‌المللی گاهی به صورت رسمی در برنامه ذکر می‌شود (مثلاً Tip for Guide: $5/day).
پکیج تور (Package Tour): تور کامل و بسته‌ای که تمام خدمات سفر شامل بلیت هواپیما، هتل، ترانسفر و برخی وعده‌های غذایی در یک قیمت واحد عرضه می‌شود. مسافر نیازی به هماهنگی جداگانه هر سرویس ندارد و تور لیدر مسئول اجرای همه این خدمات است.
بوکینگ (Booking): رزرو کردن خدمات گردشگری مانند هتل، پرواز، رستوران یا تور. بوکینگ قطعی‌شده با دریافت کنفرماشن و ووچر تأیید می‌شود. تور لیدر باید مطمئن شود بوکینگ تمام خدمات قبل از عزیمت گروه Confirmed است.
کنفرماشن (Confirmation): تأییدیه رسمی رزرو خدماتی که توسط هتل، ایرلاین یا تأمین‌کننده خدمت صادر می‌شود و شامل شماره رزرو (Confirmation Number) است. تور لیدر باید کنفرماشن تمام خدمات را قبل از سفر دریافت و نگهداری کند.
سیتی تور (City Tour): گشت شهری که در آن نقاط دیدنی و جاذبه‌های اصلی یک شهر در طول یک روز یا نیم‌روز بازدید می‌شود. معمولاً اولین فعالیت پس از ورود به مقصد است. سیتی تور می‌تواند با اتوبوس، پیاده یا قایق (مثل آمستردام) برگزار شود.
اوپشنال (Optional): خدمات یا فعالیت‌های اختیاری که در قیمت اصلی تور نیستند و مسافران می‌توانند جداگانه هزینه آن‌ها را بپردازند. تور لیدر وظیفه معرفی، هماهنگی و ثبت‌نام مسافران علاقه‌مند به اوپشنال‌ها را دارد.
نو شو (No Show): وقتی مسافری که رزرو داشته در زمان مقرر حاضر نمی‌شود. نوشو در هتل‌ها و پروازها معمولاً جریمه مالی دارد و هتل می‌تواند اتاق را به دیگری بدهد. تور لیدر موظف است از بروز نوشو در گروه با اعلام به‌موقع زمان‌ها جلوگیری کند.
اورنایت (Overnight): اقامت شبانه در یک مکان. در برنامه تور عبارت "Overnight in Istanbul" یعنی گروه یک شب در استانبول اقامت دارد. تعداد اورنایت‌ها تعیین‌کننده تعداد شب‌های هتل و در نتیجه هزینه اقامت است.
سینگل ساپلمنت (Single Supplement): هزینه اضافه‌ای که مسافر تک‌نفره باید علاوه بر قیمت اصلی تور پرداخت کند، زیرا هزینه اتاق بین دو نفر تقسیم نمی‌شود. تور لیدر موظف است مسافران تنها را از این هزینه آگاه کند. برخی تورها تلاش می‌کنند مسافران تنها را با هم جفت کنند تا از پرداخت Single Supplement معاف شوند.
دیپارچر (Departure): زمان حرکت از یک مکان، شهر یا کشور. تور لیدر باید ساعت دیپارچر را به تمام گروه اعلام کند و مطمئن شود همه به موقع حاضر هستند. عبارت "Departure Time is 08:00 Sharp" یعنی اتوبوس دقیقاً ساعت ۸ حرکت می‌کند.
اَرایوال (Arrival): زمان رسیدن به مقصد. تور لیدر باید از زمان دقیق اِرایوال اطلاع داشته باشد تا هماهنگی‌های لازم (ترانسفر، هتل، لوکال گاید) را از قبل انجام دهد. "Expected Arrival Time" یا ETA زمان تخمینی رسیدن است.
میت اند گریت (Meet and Greet): خدمتی که در آن تور لیدر یا نماینده آژانس مسافران را در فرودگاه یا ترمینال استقبال می‌کند. این اولین تماس رسمی تور لیدر با گروه است و تأثیر اول (First Impression) بسیار مهمی در کیفیت تجربه مسافر دارد.
ارلی چک این (Early Check-in): درخواست ورود به اتاق هتل پیش از ساعت رسمی چک این (معمولاً قبل از ساعت ۱۴:۰۰). هتل‌ها ممکن است برای این سرویس هزینه اضافه دریافت کنند یا آن را به صورت رایگان ارائه دهند. تور لیدر می‌تواند از قبل با هتل برای گروه درخواست ارلی چک این بدهد.
تیر خلاص: در اصل به آخرین شلیکی گفته می‌شود که برای اطمینان از مرگ دشمن زده می‌شود. در زبان روزمره یعنی ضربه نهایی که کار را یکسره می‌کند. مثال: «اون باگ آخری تیر خلاص سیستم بود، کل سرور رو خوابوند.»
سنگر گرفتن: سنگر محل حفاظت‌شده‌ای است که سرباز پشت آن پناه می‌گیرد. در زبان روزمره یعنی دفاع سرسختانه از یک موضع یا نظر، یا پناه بردن به جایی امن. مثال: «از همون اول پشت قانون سنگر گرفته و قبول نمی‌کنه اشتباه کرده.»
آتش‌بس: دستور توقف تیراندازی بین دو طرف متخاصم. در زبان روزمره برای توقف موقت یک دعوا، بحث یا رقابت استفاده می‌شود. مثال: «بسه دیگه، آتش‌بس! بعداً حلش می‌کنیم.»
عقب‌نشینی: حرکت تاکتیکی نیروهای نظامی به سمت عقب برای دوری از دشمن. در زبان روزمره یعنی پا پس کشیدن از یک موضع، تصمیم یا ادعا. مثال: «وقتی دید همه مخالفن، از حرفش عقب‌نشینی کرد.»
کمین کردن: پنهان شدن برای حمله غافل‌گیرانه به دشمن. در زبان روزمره یعنی پنهانی منتظر ماندن برای غافلگیر کردن کسی یا استفاده از فرصت مناسب. مثال: «رقیب داشت کمین می‌کرد که به محض یه اشتباه، قراردادو بگیره.»
بمباران کردن: حمله هوایی یا توپخانه‌ای با حجم زیادی از بمب و گلوله. در زبان روزمره یعنی بارش بی‌امان پیام، سوال یا انتقاد به سمت کسی. مثال: «بعد از انتشار اپدیت، کاربرا پشتیبانی رو با تیکت بمباران کردن.»
محاصره: احاطه کردن دشمن از همه طرف برای قطع راه فرار و تامین. در زبان روزمره یعنی در تنگنا قرار گرفتن از همه سمت، بدون راه فرار. مثال: «بین deadline پروژه و باگ‌های بحرانی، کاملاً محاصره شدم.»
میدان مین: منطقه‌ای که مین‌های کار گذاشته شده در آن هر لحظه خطر انفجار دارند. در زبان روزمره به موقعیتی گفته می‌شود که هر حرف یا اقدامی در آن ممکن است عواقب ناگهانی داشته باشد. مثال: «جلسه با اون کلاینت واقعاً میدان مینه، باید خیلی مراقب حرفات باشی.»
ستون پنجم: اصطلاحی از جنگ داخلی اسپانیا (۱۹۳۶) برای عوامل نفوذی دشمن در داخل شهر. در زبان روزمره و سیاسی به کسانی گفته می‌شود که ظاهراً در یک گروه هستند اما برای طرف مقابل کار می‌کنند. مثال: «فکر می‌کنن یه ستون پنجم توی تیم داره اطلاعات رو به رقیب می‌ده.»
سپر بلا: سپر در جنگ وسیله‌ای بود که سرباز را از ضربه و تیر محافظت می‌کرد. «سپر بلا» کسی است که جلوی ضربه‌های دیگران می‌ایستد. در زبان روزمره یعنی کسی که بار تقصیر یا مشکل دیگران را به دوش می‌کشد. مثال: «هر بار یه مشکل پیش میاد، مدیر میانی سپر بلای مدیر ارشد میشه.»
گوش به زنگ: اشاره به سربازی دارد که منتظر صدای زنگ آماده‌باش است و در حالت هوشیاری کامل به سر می‌برد. در زبان روزمره یعنی هوشیار، آماده و منتظر بودن. مثال: «سرویس monitoring رو راه انداختیم، تیم گوش به زنگه.»
خط مقدم: نزدیک‌ترین نقطه به دشمن که سربازان در آن مستقر هستند؛ پرخطرترین و حساس‌ترین موضع. در زبان روزمره یعنی جایگاه اول مواجهه با یک چالش یا مسئله. مثال: «تیم پشتیبانی خط مقدم ارتباط با مشتریه.»
نفوذ: ورود پنهانی به خطوط دشمن یا سازمان مقابل برای کسب اطلاعات یا خرابکاری. در زبان روزمره و سیاسی به معنای تأثیرگذاری پنهانی یا ورود غیرمجاز به یک سیستم یا گروه است. مثال: «هکر تونست از طریق یه پورت باز نفوذ کنه.»
یورش: حمله سریع، ناگهانی و سنگین به دشمن. در زبان روزمره یعنی اقدام سریع و پرقدرت برای تسخیر چیزی یا شروع کاری. مثال: «تیم فروش یه یورش هماهنگ به بازار جدید برنامه‌ریزی کرده.»
تسلیم شدن: پایان دادن به مقاومت و قبول شکست در برابر دشمن. در زبان روزمره یعنی کنار گذاشتن مقاومت، پذیرش شکست یا قبول خواسته دیگری. مثال: «بعد از سه ساعت بحث، تسلیم نظر تیم شد.»
جبهه: منطقه اصلی درگیری بین دو نیروی مسلح. در زبان روزمره و سیاسی به معنای ائتلاف، دسته‌بندی یا حوزه‌ای از فعالیت است. مثال: «باید همزمان روی چند جبهه کار کنیم: backend، frontend و devops.»
فتح کردن: تسخیر یک سرزمین یا موضع دشمن پس از پیروزی در نبرد. در زبان روزمره یعنی به دست آوردن چیزی با تلاش زیاد یا موفق شدن در یک هدف سخت. مثال: «اون تیم تونست بازار اروپایی رو فتح کنه.»
فرار رو به جلو: تاکتیکی که در آن به‌جای عقب‌نشینی از بحران، سرباز به سمت دشمن حمله می‌کند تا شرایط را تغییر دهد. در زبان روزمره و سیاسی به معنای دامن زدن به یک موضع بحران‌زا برای فرار از مشکل اصلی است. مثال: «اون پیشنهاد جدیدشون فرار رو به جلوئه؛ مشکل اصلی هنوز حل نشده.»
ضربتی: نیروهای ضربتی یعنی یگان‌های چابک و سریع که برای عملیات خاص و فوری اعزام می‌شوند. در زبان روزمره به هر اقدام سریع، متمرکز و فوری گفته می‌شود. مثال: «یه تیم ضربتی گذاشتیم که فقط روی این باگ کار کنه تا آخر امروز حلش کنه.»
قرارداد کار: توافق کتبی یا شفاهی بین کارگر و کارفرما که در آن شرایط انجام کار، مزد و سایر تعهدات مشخص می‌شود.
اخراج: پایان دادن یک‌طرفه به رابطه کاری توسط کارفرما؛ برای اخراج موجه باید به هیأت تشخیص اداره کار مراجعه شود.
حق سنوات: مبلغی که کارفرما به ازای هر سال سابقه کار به کارگر پرداخت می‌کند؛ معادل یک ماه آخرین حقوق برای هر سال.
عیدی: مبلغی که کارفرما در پایان هر سال موظف به پرداخت آن به کارگر است؛ معادل دو ماه حقوق پایه حداقل دستمزد.
بیمه بیکاری: مقرری‌ای که سازمان تأمین اجتماعی به کارگری که بی‌کاری او غیرارادی بوده پرداخت می‌کند.
هیأت تشخیص: مرجع شبه‌قضایی اداره کار که اختلافات بین کارگر و کارفرما را در مرحله اول رسیدگی می‌کند.
هیأت حل اختلاف: مرجع رسیدگی به اختلافات کارگر و کارفرما در مرحله دوم (تجدیدنظر از رأی هیأت تشخیص).
مزد: هر آنچه کارفرما در برابر کار انجام‌شده به کارگر پرداخت می‌کند؛ شامل حقوق پایه، مزایا و پاداش.
اضافه‌کاری: کار بیش از ساعت قانونی روزانه (۸ ساعت) با رضایت کارگر؛ باید با ۴۰٪ اضافه بر مزد عادی پرداخت شود.
مرخصی استحقاقی: مرخصی سالانه‌ای که کارگر حق استفاده از آن را دارد؛ بر اساس قانون کار، سالانه یک ماه با احتساب روزهای تعطیل.
دادگاه عمومی: دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اکثر دعاوی مدنی و کیفری را دارد؛ شامل شعب حقوقی و کیفری می‌شود.
دادسرا: نهاد قضایی که وظیفه تحقیق، کشف جرم و تعقیب متهم را بر عهده دارد؛ دادیار و بازپرس در آن انجام وظیفه می‌کنند.
بازپرس: قاضی دادسرا که مسئول تحقیق درباره جرائم مهم است و پس از تحقیقات، قرار جلب به دادرسی یا منع تعقیب صادر می‌کند.
قرار منع تعقیب: قراری که بازپرس در صورت نبود دلیل کافی علیه متهم صادر می‌کند و تعقیب کیفری را متوقف می‌سازد.
قرار جلب به دادرسی: قراری که بازپرس پس از کافی دانستن ادله علیه متهم صادر می‌کند و پرونده را برای رسیدگی به دادگاه می‌فرستد.
کیفرخواست: سندی که دادستان بر اساس آن رسماً اتهام را علیه متهم اعلام و از دادگاه درخواست رسیدگی و مجازات می‌کند.
دیوان عدالت اداری: مرجع قضایی رسیدگی به شکایات مردم از سازمان‌ها و نهادهای دولتی؛ تنها مرجع صالح برای اعتراض به تصمیمات اداری.
دیوان عالی کشور: عالی‌ترین مرجع قضایی ایران که وظیفه نظارت بر اجرای صحیح قوانین و ایجاد وحدت رویه قضایی را دارد.
رأی وحدت رویه: رأیی که هیأت عمومی دیوان عالی کشور برای یکسان‌سازی آرای متناقض دادگاه‌ها صادر می‌کند و برای همه محاکم لازم‌الاتباع است.
صلاحیت ذاتی: اختیار قانونی هر دادگاه برای رسیدگی به نوع خاصی از پرونده‌ها بر اساس ماهیت موضوع؛ قابل توافق نیست.
صلاحیت محلی: تعیین اینکه کدام دادگاه از نظر جغرافیایی صالح به رسیدگی است؛ معمولاً دادگاه محل اقامت خوانده.
بورس: بازار سازمان‌یافته‌ای که در آن سهام شرکت‌ها و اوراق بهادار خرید و فروش می‌شود. بورس اوراق بهادار تهران (TSE) زیر نظر سازمان بورس (seo.ir) فعالیت می‌کند.
سهام: سند مالکیت بخشی از یک شرکت. دارنده سهام در سود و زیان شرکت شریک است و حق رأی در مجمع عمومی دارد. قیمت سهام بر اساس عرضه و تقاضا در بورس تعیین می‌شود.
نرخ بهره: درصدی از مبلغ اصلی وام که وام‌گیرنده علاوه بر اصل وام باید بپردازد. در ایران به آن «سود تسهیلات» گفته می‌شود و نرخ آن توسط شورای پول و اعتبار بانک مرکزی تعیین می‌گردد.
اوراق قرضه: سند بدهی که صادرکننده (دولت یا شرکت) متعهد می‌شود اصل مبلغ را به همراه سود معین در سررسید بازپرداخت کند. در ایران معادل اسلامی آن «صکوک» یا «اوراق مشارکت» نام دارد.
شاخص کل: معیار عددی که نشان‌دهنده میانگین تغییرات قیمت سهام تمام شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس است. افزایش شاخص کل لزوماً به معنای سودآوری همه سهام‌داران نیست زیرا وزن شرکت‌های بزرگ بیشتر است.
سفته‌بازی: خرید دارایی صرفاً به قصد فروش با قیمت بالاتر در آینده (نه استفاده واقعی). سفته‌بازی می‌تواند حباب قیمتی ایجاد کند و بازارهایی مثل مسکن و ارز را از عملکرد طبیعی خارج نماید.
سرمایه در گردش: تفاضل دارایی‌های جاری از بدهی‌های جاری یک شرکت که نشان‌دهنده توانایی پرداخت تعهدات کوتاه‌مدت است. کمبود سرمایه در گردش یکی از علل رایج توقف تولید در واحدهای صنعتی ایران است.
انحصار: وضعیتی که در آن یک تولیدکننده یا فروشنده کنترل کامل بازار یک کالا یا خدمت را در اختیار دارد و رقیبی وجود ندارد. در ایران برخی صنایع مثل پتروشیمی و مخابرات تاریخاً انحصاری بوده‌اند. انحصار معمولاً به افزایش قیمت و کاهش کیفیت منجر می‌شود.
کارتل: توافق گروهی از شرکت‌های رقیب برای تعیین قیمت، تقسیم بازار یا محدود کردن تولید. کارتل رقابت را از بین می‌برد و به مصرف‌کنندگان زیان می‌رساند. در بسیاری از کشورها غیرقانونی است. معروف‌ترین نمونه جهانی کارتل نفتی اوپک است.
ادغام: ترکیب دو یا چند شرکت به یک شرکت واحد. ادغام افقی بین رقبا و ادغام عمودی بین تأمین‌کننده و خریدار صورت می‌گیرد. در ایران ادغام شرکت‌ها باید با تأیید اداره ثبت شرکت‌ها انجام شود.
قرارداد پیمانکاری: توافق رسمی میان کارفرما و پیمانکار برای انجام کار یا پروژه مشخص در ازای مبلغ معین. در دعاوی پیمانکاری دولتی، آیین‌نامه معاملات دولتی و شرایط عمومی پیمان ملاک رسیدگی است.
حق امتیاز (فرانچایز): مجوزی که صاحب برند یا فناوری به شخص دیگری می‌دهد تا از آن در ازای پرداخت درصدی از درآمد استفاده کند. در ایران به‌ویژه در صنعت غذا و فست‌فود رایج است و دعاوی نقض آن در دادگاه تجاری مطرح می‌شود.
احتکار: نگهداری کالاهای مورد نیاز عمومی به قصد گران‌فروشی در آینده. احتکار در قوانین ایران جرم اقتصادی محسوب می‌شود و طبق قانون تعزیرات حکومتی مشمول جریمه نقدی، پلمب واحد و حبس است.
گران‌فروشی: فروش کالا یا خدمت بیش از قیمت مصوب یا عرف بازار. سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تعزیرات حکومتی متولی رسیدگی به شکایات گران‌فروشی هستند. جریمه آن بین اخطار تا تعطیلی واحد صنفی است.
قاچاق: واردات یا صادرات کالا بدون پرداخت حقوق گمرکی و خارج از کانال‌های قانونی. قاچاق کالا و ارز طبق قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز (مصوب ۱۳۹۲) جرم اقتصادی با مجازات‌های سنگین است.
تسهیلات: معادل اسلامی «وام» در نظام بانکی ایران. تسهیلات در قالب عقودی مثل مضاربه، مشارکت مدنی، فروش اقساطی یا جعاله پرداخت می‌شود. عدم بازپرداخت تسهیلات «معوق» نام می‌گیرد.
مطالبات معوق: تسهیلاتی که وام‌گیرنده در موعد مقرر اقساط آن را نپرداخته است. حجم بالای مطالبات معوق بانک‌ها یکی از چالش‌های مزمن نظام بانکی ایران است که بانک مرکزی آن را رصد می‌کند.
اعتبار اسنادی (LC): ابزار پرداخت در تجارت بین‌الملل که بانک خریدار تضمین می‌دهد در صورت ارائه اسناد مشخص، وجه به فروشنده پرداخت شود. تحریم‌ها افتتاح LC برای شرکت‌های ایرانی را بسیار دشوار کرده است.
ضریب فزاینده پولی: عددی که نشان می‌دهد هر یک ریال پایه پولی بانک مرکزی چند برابر نقدینگی در اقتصاد ایجاد می‌کند. هرچه بانک‌ها بیشتر وام دهند، این ضریب بزرگ‌تر و تورم بالقوه بیشتر می‌شود.
سپرده قانونی: درصدی از سپرده‌های بانک‌ها که قانوناً باید نزد بانک مرکزی نگهداری شود. بانک مرکزی با تغییر نرخ سپرده قانونی حجم اعتبارات بانکی و نقدینگی را کنترل می‌کند.
ریپو (توافق بازخرید): توافقی که طی آن فروشنده اوراق بهادار، آن‌ها را با تعهد بازخرید در تاریخ و قیمت مشخص می‌فروشد. بانک مرکزی از ریپو برای تنظیم نقدینگی بازار بین‌بانکی استفاده می‌کند.
حباب قیمتی: افزایش غیرواقعی قیمت یک دارایی فراتر از ارزش ذاتی آن که معمولاً با هجوم سفته‌بازان همراه است. ترکیدن حباب با ریزش ناگهانی قیمت‌ها همراه می‌شود. بازار مسکن ایران در دوره‌های مختلف با این پدیده روبرو بوده است.
استهلاک: کاهش تدریجی ارزش دارایی‌های ثابت (ماشین‌آلات، ساختمان) در طول زمان به دلیل فرسودگی یا کهنگی. استهلاک در حسابداری به عنوان هزینه ثبت می‌شود و پایه مالیاتی شرکت را کاهش می‌دهد.
ارزش افزوده: تفاوت بین ارزش محصول نهایی و ارزش مواد اولیه مصرف‌شده برای تولید آن. مالیات بر ارزش افزوده (VAT) که در ایران ۱۰٪ است، در هر مرحله از زنجیره تولید تا مصرف از خریدار دریافت می‌شود.
سند ملکی: مدرک رسمی ثبت‌شده در اداره ثبت اسناد که مالکیت فرد بر یک ملک را اثبات می‌کند. سند تک‌برگ جایگزین سند دفترچه‌ای شده و در دعاوی ملکی مهم‌ترین مدرک محسوب می‌شود.
معامله معارض: فروش یک ملک یا دارایی به بیش از یک نفر. این عمل کلاهبرداری اقتصادی محسوب شده و مرتکب آن هم کیفری (حبس) و هم حقوقی (جبران خسارت) تحت پیگرد قرار می‌گیرد.
کارمزد: مبلغی که بابت انجام خدمت واسطه‌گری یا مالی دریافت می‌شود؛ مثل کارمزد کارگزاری بورس، کارمزد بانکی حواله، یا کمیسیون مشاور املاک. در حسابداری شرکت‌ها جزء هزینه‌های عملیاتی ثبت می‌شود.
بهره مرکب: محاسبه سود بر اصل مبلغ به‌علاوه سودهای قبلاً انباشته‌شده. رشد ترکیبی این نوع بهره بسیار سریع‌تر از بهره ساده است. در بدهی‌های معوق بانکی اگر جریمه دیرکرد روی جریمه محاسبه شود، مشابه بهره مرکب عمل می‌کند.
تحریم اقتصادی: محدودیت‌های تجاری و مالی که یک یا چند کشور علیه کشور دیگری اعمال می‌کنند. تحریم‌های آمریکا و اروپا علیه ایران دسترسی به سیستم SWIFT، صادرات نفت و واردات کالاهای فناوری را به شدت محدود کرده است.
تراز تجاری: تفاوت بین ارزش صادرات و واردات یک کشور در یک دوره مشخص. اگر صادرات بیشتر باشد «مازاد تجاری» و اگر واردات بیشتر باشد «کسری تجاری» وجود دارد. آمار تراز تجاری ایران توسط گمرک ایران منتشر می‌شود.
دامپینگ: فروش کالا در بازار خارجی به قیمتی پایین‌تر از قیمت تمام‌شده یا قیمت داخلی، با هدف کسب سهم بازار و از بین بردن رقبا. سازمان تجارت جهانی (WTO) دامپینگ را رویه تجاری ناعادلانه می‌داند.
رمزارز (ارز دیجیتال): پول دیجیتال غیرمتمرکز مبتنی بر بلاک‌چین مثل بیت‌کوین و اتریوم. استخراج (ماینینگ) رمزارز در ایران مجاز است اما صرافی‌های داخلی زیر نظر بانک مرکزی فعالیت می‌کنند. استفاده از رمزارز برای دور زدن تحریم‌ها نیز پدیده‌ای رایج شده است.
سواپ ارزی: توافق بین دو کشور یا دو طرف برای تبادل ارزهای مختلف بدون نیاز به دلار. ایران برای دور زدن محدودیت‌های دلاری از سواپ ریال-یوان با چین و ریال-روبل با روسیه استفاده می‌کند.
گلوله خوردن: در میدان جنگ یعنی هدف قرار گرفتن توسط آتش دشمن. در زبان روزمره یعنی زیر فشار شدید، انتقاد یا ضرر قرار گرفتن. مثال: «بعد از اون تصمیم اشتباه، مدیر پروژه از همه طرف گلوله خورد.»
آماده‌باش: فرمانی که سربازان را به حالت آمادگی کامل برای عملیات فوری در می‌آورد. در زبان روزمره یعنی هشدار برای آماده شدن سریع یا حالت اورژانسی. مثال: «قبل از لانچ محصول همه تیم‌ها آماده‌باش هستن.»
عملیات: مجموعه اقدامات هماهنگ نظامی برای دستیابی به یک هدف مشخص. در زبان روزمره به هر فعالیت سازمان‌یافته و هدفمند گفته می‌شود. مثال: «عملیات مهاجرت به سرور جدید رو برای آخر هفته برنامه‌ریزی کردیم.»
پاتک: حمله متقابل سریع در پاسخ به حمله دشمن، با هدف بازپس‌گیری موضع. در زبان روزمره یعنی واکنش تند و قوی در برابر یک انتقاد یا اقدام مقابل. مثال: «وقتی رقیب کمپین تبلیغاتی زد، تیم ما یه پاتک قوی آماده کرد.»
اشغال کردن: تسخیر و کنترل یک منطقه توسط نیروی نظامی. در زبان روزمره یعنی تصرف یا درگیر نگه داشتن فضا، زمان یا توجه کسی. مثال: «این باگ تمام ذهنم رو اشغال کرده، نمی‌تونم رو چیز دیگه‌ای تمرکز کنم.»
شناسایی کردن: بررسی پنهانی منطقه دشمن برای جمع‌آوری اطلاعات پیش از عملیات. در زبان روزمره یعنی بررسی اولیه و کشف شرایط قبل از تصمیم‌گیری. مثال: «قبل از ورود به اون بازار، باید بریم شناسایی کنیم ببینیم رقبا چیکار می‌کنن.»
قلعه محکم: سازه‌ای دفاعی مستحکم که به راحتی قابل نفوذ نیست. در زبان روزمره به موضع، شخص یا سازمانی گفته می‌شود که بسیار مقاوم و سخت تغییرپذیر است. مثال: «اون کلاینت قلعه محکمیه؛ سه ماهه داریم سعی می‌کنیم متقاعدش کنیم.»
رزمایش: تمرین نظامی شبیه‌سازی‌شده برای آمادگی در برابر عملیات واقعی. در زبان روزمره به هرگونه آزمایش یا شبیه‌سازی برای سنجش آمادگی گفته می‌شود. مثال: «یه رزمایش بحران برگزار کردیم تا ببینیم تیم چقدر آماده‌ست.»
اتاق جنگ: مرکز فرماندهی که افسران ارشد در آن نقشه‌ها را بررسی و تصمیمات استراتژیک می‌گیرند. در زبان روزمره و تجاری به جلسات فشرده بحران یا اتاق مدیریت بحران گفته می‌شود. مثال: «بعد از خرابی سرور، همه رو کشیدیم توی اتاق جنگ تا مشکل رو حل کنیم.»
خط‌شکنی: عبور از خطوط دفاعی دشمن با نیروی قهری. در زبان روزمره یعنی شکستن یک قانون نانوشته، محدودیت یا رکورد با جسارت. مثال: «اون استارتاپ با قیمت‌گذاری جدیدش خط‌شکنی کرد و بازار رو به هم ریخت.»
فرمانده: مسئول ارشد یک یگان نظامی که تصمیمات را می‌گیرد و نیروها را هدایت می‌کند. در زبان روزمره به کسی گفته می‌شود که رهبری یک موقعیت را به دست گرفته. مثال: «توی این پروژه کی فرمانده‌ست؟ هیچ‌کس نمی‌دونه تصمیم نهایی با کیه.»
اسیر گرفتن: دستگیر کردن سرباز دشمن و نگه داشتن تحت کنترل. در زبان روزمره یعنی جلب توجه کامل کسی، مجذوب کردن یا کنترل ذهن و وقت کسی. مثال: «اون مصاحبه کاری منو کاملاً اسیر کرد، دو ساعت گذشت متوجه نشدم.»
رزم‌آرایی: چیدمان استراتژیک نیروها در میدان نبرد برای بیشترین اثربخشی. در زبان روزمره یعنی تقسیم‌بندی هوشمندانه منابع، نفرات یا وظایف. مثال: «رزم‌آرایی تیم توی این اسپرینت اشتباهه؛ باید دو نفر رو از backend بریم به frontend.»
مانور: حرکت تاکتیکی نیروها برای کسب برتری موضعی یا گمراه کردن دشمن. در زبان روزمره یعنی حرکت زیرکانه برای کسب موضع بهتر یا دور زدن یک مانع. مثال: «با اون مانور قراردادی، از پرداخت جریمه فرار کرد.»
تیر هوایی: شلیک به هوا برای اخطار، ترساندن یا متفرق کردن بدون هدف قرار دادن مستقیم. در زبان روزمره یعنی هشدار اولیه‌ای که جدی گرفته نمی‌شود یا اقدامی نمادین بدون تأثیر واقعی. مثال: «اون ایمیل اخطارشون فقط تیر هوایی بود، هیچ اقدام عملی‌ای انجام ندادن.»
کودتا: تصاحب قدرت سیاسی به‌صورت ناگهانی و معمولاً با زور. در زبان روزمره به هر تغییر قدرت سریع، غافلگیرانه و خارج از روال معمول گفته می‌شود. مثال: «مدیر جدید اومد و یه جور کودتای سازمانی کرد؛ نصف تیم ارشد رو عوض کرد.»
نیروی کمکی: نیروهایی که برای تقویت یگان اصلی در شرایط بحرانی اعزام می‌شوند. در زبان روزمره یعنی کمک اضافه‌ای که در شرایط فشار یا بحران فرا می‌رسد. مثال: «پروژه داشت عقب می‌افتاد، مجبور شدیم دو نفر نیروی کمکی به تیم اضافه کنیم.»
دفاع جانانه: مقاومت سرسختانه و با تمام توان در برابر حمله دشمن. در زبان روزمره یعنی دفاع پرشور و قاطع از یک ایده، شخص یا موضع. مثال: «توی جلسه از طراحی معماری سیستم دفاع جانانه‌ای کرد و کسی نتونست نقضش کنه.»
خسارت جنگی: آسیب‌ها و تلفاتی که در طول نبرد به نیروها یا تجهیزات وارد می‌شود. در زبان روزمره یعنی هزینه‌ها یا ضررهایی که در مسیر رسیدن به یک هدف بزرگ اجتناب‌ناپذیر هستند. مثال: «از دست دادن اون کلاینت خسارت جنگی ورود به بازار جدید بود.»
لِیوور (Layover): توقف کوتاه‌مدت در یک فرودگاه میانی هنگام پرواز به مقصد نهایی که معمولاً کمتر از ۲۴ ساعت است. در این توقف مسافران از هواپیما پیاده می‌شوند اما از فرودگاه خارج نمی‌شوند. تفاوت آن با Stopover این است که Stopover بیش از ۲۴ ساعت طول می‌کشد و مسافر می‌تواند شهر را بگردد.
ترانزیت (Transit): عبور مسافر از یک کشور یا فرودگاه بدون ورود رسمی به آن کشور. مسافران ترانزیتی معمولاً در محدوده بین‌المللی فرودگاه می‌مانند. تور لیدر باید از قبل بررسی کند آیا مسافران ایرانی برای ترانزیت در کشور مورد نظر نیاز به ویزای ترانزیت دارند یا خیر.
بوردینگ پس (Boarding Pass): کارت سوار شدن به هواپیما که پس از چک این صادر می‌شود و شامل اطلاعاتی مثل شماره صندلی، گیت خروج و زمان بوردینگ است. تور لیدر باید اطمینان حاصل کند همه اعضای گروه بوردینگ پس دریافت کرده‌اند و از گیت درست اطلاع دارند.
جی آی تی (GIT - Group Inclusive Tour): تور گروهی که برای تعداد مشخصی از مسافران (معمولاً ۱۰ نفر به بالا) برنامه‌ریزی می‌شود و همه اعضا برنامه یکسانی دارند. اکثر تورهای آژانس‌های ایرانی از نوع GIT هستند. تور لیدر در GIT باید همه اعضا را با هم مدیریت کند.
اف آی تی (FIT - Fully Independent Traveler): مسافر مستقلی که خارج از گروه سفر می‌کند و خدمات سفرش (هتل، پرواز، گشت) به صورت جداگانه و اختصاصی برایش رزرو می‌شود. در FIT تور لیدر معمولاً وجود ندارد یا اختصاصی است. این نوع سفر انعطاف بیشتری دارد اما گران‌تر از GIT است.
رومینگ لیست (Rooming List): لیست رسمی که مشخص می‌کند هر مسافر در چه اتاقی اقامت دارد، شامل نوع اتاق (Single/Double/Triple) و نام هم‌اتاقی. تور لیدر این لیست را قبل از سفر تهیه کرده و به هتل تحویل می‌دهد. داشتن رومینگ لیست دقیق از بروز سردرگمی هنگام چک این جلوگیری می‌کند.
منیفست (Manifest): لیست رسمی و کامل تمام مسافران تور شامل نام، شماره پاسپورت، تاریخ تولد و اطلاعات تماس. تور لیدر باید منیفست را همیشه همراه داشته باشد، زیرا در فرودگاه، هتل و مرز به آن نیاز است. منیفست سند حقوقی مهمی در مواقع اورژانسی است.
اوربوکینگ (Overbooking): زمانی که هتل یا ایرلاین بیش از ظرفیت واقعی خود رزرو پذیرفته است. هنگام بروز اوربوکینگ، برخی مسافران ممکن است اتاق یا صندلی نداشته باشند. تور لیدر باید در این شرایط با قاطعیت با هتل مذاکره کند و برای مسافران راه‌حل جایگزین (مثل هتل هم‌رده) تأمین کند.
کنسلیشن پالیسی (Cancellation Policy): قوانین و شرایط لغو رزرو که مشخص می‌کند در صورت کنسل کردن چه مقدار هزینه به مسافر بازگردانده می‌شود. هر هتل، پرواز و تور کنسلیشن پالیسی جداگانه دارد. تور لیدر باید این قوانین را به مسافران توضیح دهد تا از سوءتفاهم جلوگیری شود.
پنالتی (Penalty): جریمه مالی که در صورت تغییر یا لغو رزرو پس از مهلت مقرر اعمال می‌شود. مثلاً لغو هتل کمتر از ۴۸ ساعت قبل ممکن است معادل یک شب هزینه جریمه داشته باشد. تور لیدر باید از تاریخ‌های پنالتی تمام خدمات آگاه باشد.
ویزا آن اَرایوال (Visa on Arrival / VOA): ویزایی که مسافر می‌تواند هنگام ورود به کشور مقصد، در فرودگاه یا مرز دریافت کند؛ بدون نیاز به گرفتن ویزا از قبل. تور لیدر باید از شرایط دقیق VOA (مدارک لازم، هزینه، مدت اعتبار) برای پاسپورت ایرانی مطلع باشد و گروه را از قبل راهنمایی کند.
ای ویزا (e-Visa): ویزای الکترونیکی که به صورت آنلاین و از طریق سایت رسمی کشور مقصد درخواست و دریافت می‌شود، بدون نیاز به مراجعه حضوری به سفارت. تور لیدر باید مسافران را در فرآیند درخواست e-Visa راهنمایی کند و مطمئن شود همه ویزا را قبل از عزیمت دریافت کرده‌اند.
ترول (Troll / Problem Passenger): اصطلاح غیررسمی برای مسافری که مدام شکایت می‌کند، نظم گروه را بر هم می‌زند یا مشکل‌ساز است. تور لیدر حرفه‌ای باید مهارت مدیریت چنین مسافرانی را داشته باشد و بدون ایجاد تنش، رضایت سایر اعضای گروه را حفظ کند.
بریفینگ (Briefing): جلسه توضیحی که تور لیدر در ابتدای تور یا شب قبل از هر روز برای گروه برگزار می‌کند تا برنامه فردا، نکات مهم، ساعت حرکت و اطلاعات ضروری را اعلام کند. بریفینگ خوب از بیشتر سوال‌ها و سردرگمی‌های مسافران جلوگیری می‌کند.
دِبریفینگ (Debriefing): جلسه بررسی پایان تور که تور لیدر با آژانس یا با خودش انجام می‌دهد تا مشکلات، اشتباهات و نقاط قوت تور را ارزیابی کند. دبریفینگ جدی باعث می‌شود هر تور بهتر از قبلی اجرا شود و اشتباهات تکرار نشوند.
اَپگرید (Upgrade): ارتقای سطح سرویس به صورت رایگان یا با هزینه اضافه؛ مثلاً اتاق بهتر در هتل، صندلی Business Class در پرواز یا خودروی بزرگ‌تر در ترانسفر. تور لیدرهای باتجربه معمولاً با ایجاد رابطه خوب با هتل‌ها می‌توانند برای مسافران Complimentary Upgrade (اَپگرید رایگان) دریافت کنند.
کمپلیمنتری (Complimentary): خدماتی که به صورت رایگان و به عنوان هدیه از طرف هتل، ایرلاین یا آژانس ارائه می‌شود. مثلاً بطری آب در اتاق، Wi-Fi رایگان، یا یک وعده غذایی اضافه. در قراردادهای گروهی معمولاً به ازای هر ۱۵ تا ۲۰ پکس یک "پکس کمپلیمنتری" (اتاق رایگان) برای تور لیدر در نظر گرفته می‌شود.
لِیت چک‌اوت (Late Check-out): درخواست تمدید استفاده از اتاق هتل پس از ساعت استاندارد چک اوت (۱۲:۰۰). هتل‌ها معمولاً برای این سرویس ۵۰٪ هزینه شب اضافه دریافت می‌کنند. تور لیدر در روزهایی که پرواز بازگشت عصر یا شب است باید از قبل برای گروه Late Check-out مذاکره کند.
فیدبک فرم (Feedback Form): فرم ارزیابی رضایت مسافران که در پایان تور توزیع می‌شود تا نظر مسافران درباره کیفیت خدمات، هتل، تور لیدر و برنامه کلی جمع‌آوری شود. آژانس‌های حرفه‌ای از این فرم‌ها برای بهبود کیفیت تورهای آینده استفاده می‌کنند.
اِمرجنسی نامبر (Emergency Number): شماره تماس اضطراری که تور لیدر از روز اول به تمام مسافران می‌دهد تا در مواقع بحران (گم شدن، حادثه، بیماری) بتوانند سریعاً تماس بگیرند. اعلام Emergency Number اولین وظیفه تور لیدر در جلسه بریفینگ اول است.
ریپ اف (Rip-off): اصطلاح غیررسمی برای موقعیتی که مسافر برای یک کالا یا خدمت بسیار بیشتر از ارزش واقعی آن پرداخت می‌کند. معمولاً در بازارهای توریستی رخ می‌دهد. تور لیدر باید مسافران را از مناطق و موقعیت‌های پرریسک از نظر Rip-off آگاه کند و راهنمایی‌های لازم را ارائه دهد.
دِدلاین (Deadline): آخرین مهلت زمانی برای انجام کاری مانند پرداخت هزینه تور، تحویل مدارک ویزا یا کنسل کردن رزرو. تور لیدر و آژانس باید دِدلاین‌های مختلف را رصد کنند؛ عبور از دِدلاین معمولاً منجر به پنالتی یا از دست دادن رزرو می‌شود.
اِسکورت (Escort): همراهی و بدرقه رسمی مسافران توسط تور لیدر از لحظه ورود تا خروج از مقصد. "Tour Escort" در واقع نام دیگری برای تور لیدر است که تأکید بیشتری بر جنبه مراقبتی و حفاظتی نقش دارد تا جنبه اطلاعاتی.
فَم تریپ (FAM Trip - Familiarization Trip): سفر آشنایی که آژانس یا هتل برای تور لیدرها و کارشناسان فروش آژانس‌ها ترتیب می‌دهد تا از کیفیت مقصد، هتل‌ها و جاذبه‌ها مطلع شوند. FAM Trip معمولاً رایگان یا با تخفیف ویژه است و تور لیدرهایی که در آن شرکت می‌کنند می‌توانند بهتر تور بفروشند.
ترازنامه: صورت مالی که دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق صاحبان سهام یک شرکت را در یک لحظه مشخص نشان می‌دهد. معادله اساسی آن است: دارایی = بدهی + حقوق صاحبان سهام. در دعاوی ورشکستگی، ترازنامه مهم‌ترین سند بررسی توان مالی شرکت است.
صورت سود و زیان: گزارش مالی که درآمدها، هزینه‌ها و سود یا زیان خالص شرکت را طی یک دوره زمانی نشان می‌دهد. در دعاوی مالیاتی و پرونده‌های جرایم اقتصادی، این صورت مالی زیر ذره‌بین بازرسان قرار می‌گیرد.
حسابرسی: بررسی مستقل و رسمی صورت‌های مالی یک شرکت توسط حسابرس معتمد برای اطمینان از صحت آن‌ها. شرکت‌های بورسی موظف‌اند صورت‌های مالی حسابرسی‌شده را در سامانه کدال (codal.ir) منتشر کنند.
حساب‌سازی (تقلب مالی): دستکاری عمدی اسناد و صورت‌های مالی با هدف پنهان‌کردن زیان، نشان دادن سود دروغین یا فرار مالیاتی. در دادگاه‌ها جرم مستقلی محسوب می‌شود و کارشناس رسمی دادگستری برای کشف آن منصوب می‌گردد.
جریان نقدی (Cash Flow): حرکت واقعی پول نقد ورودی و خروجی در یک کسب‌وکار. یک شرکت می‌تواند روی کاغذ سودآور باشد اما به دلیل کمبود جریان نقدی نتواند حقوق پرداخت کند. کسری جریان نقدی علت اصلی ورشکستگی عملیاتی است.
اوراق مشارکت: ابزار تأمین مالی اسلامی که دولت یا شرکت‌ها برای جذب منابع مردمی منتشر می‌کنند و سود معین در سررسید پرداخت می‌شود. معادل اسلامی اوراق قرضه در نظام مالی ایران است.
سود انباشته: بخشی از سود خالص شرکت که به جای توزیع بین سهامداران، در شرکت نگهداری می‌شود تا برای توسعه یا پوشش زیان‌های آینده استفاده شود. در مجمع عمومی سالیانه درباره آن تصمیم‌گیری می‌شود.
عرضه اولیه (IPO): اولین بار که سهام یک شرکت خصوصی در بورس به عموم عرضه می‌شود. در ایران عرضه اولیه معمولاً با صف خرید همراه است چون قیمت پایه‌تر از ارزش واقعی تعیین می‌شود. کد بورسی برای شرکت در آن لازم است.
دامنه نوسان: محدوده مجاز تغییر قیمت سهام در یک روز معاملاتی. در بورس تهران دامنه نوسان معمولاً ±۵٪ است. این محدودیت برای جلوگیری از نوسانات شدید اعمال می‌شود اما گاهی موجب تشکیل صف خرید یا فروش می‌گردد.
نسبت P/E: نسبت قیمت سهام به سود هر سهم (Price to Earnings). نشان می‌دهد بازار چند برابر سود سالانه برای سهام پرداخت می‌کند. P/E بالا نشانه انتظار رشد یا حباب، و P/E پایین نشانه ارزندگی یا بی‌توجهی بازار است.
صندوق سرمایه‌گذاری: نهادی که سرمایه تعداد زیادی سرمایه‌گذار خرد را جمع کرده و به صورت حرفه‌ای در اوراق بهادار سرمایه‌گذاری می‌کند. انواع آن در ایران شامل صندوق درآمد ثابت، سهامی و مختلط است و تحت نظارت سازمان بورس (seo.ir) قرار دارد.
معامله مبتنی بر اطلاعات نهانی (Insider Trading): خرید یا فروش سهام با استفاده از اطلاعات محرمانه‌ای که هنوز به عموم اعلام نشده است. طبق قانون بازار اوراق بهادار ایران این عمل تخلف محسوب شده و سازمان بورس آن را پیگیری می‌کند.
پرتفوی: مجموعه دارایی‌های سرمایه‌گذاری یک شخص یا نهاد شامل سهام، اوراق، طلا و سایر ابزارها. اصل تنوع‌بخشی پرتفوی (Diversification) می‌گوید نباید همه تخم‌مرغ‌ها را در یک سبد گذاشت تا ریسک کلی کاهش یابد.
کشش قیمتی تقاضا: میزان حساسیت مقدار تقاضا به تغییر قیمت. کالاهای ضروری مثل نان «کشش‌ناپذیر» هستند (افزایش قیمت تقاضا را کم نمی‌کند) ولی کالاهای لوکس «کشش‌پذیر» هستند. این مفهوم پایه تعیین قیمت و مالیات است.
هزینه فرصت: ارزش بهترین گزینه‌ای که با انتخاب یک تصمیم از دست می‌رود. اگر سرمایه‌ای در بانک بگذارید، هزینه فرصت شما بازدهی از دست‌رفته در بورس است. این مفهوم پایه تمام تصمیمات سرمایه‌گذاری است.
بهینه پارتو: وضعیتی که در آن بهبود وضع یک نفر بدون بدتر شدن وضع دیگری امکان‌پذیر نیست. در تحلیل سیاست‌های اقتصادی معیاری است برای سنجش کارایی تخصیص منابع. در مذاکرات تجاری به عنوان نقطه تعادل استفاده می‌شود.
آستانه فقر: حداقل درآمد موردنیاز برای تأمین نیازهای اساسی زندگی. مرکز آمار ایران و وزارت رفاه این خط را سالانه اعلام می‌کنند. افرادی که درآمدشان زیر این خط است «زیر خط فقر» محسوب می‌شوند.
ضریب جینی: عددی بین صفر و یک که میزان نابرابری توزیع درآمد در جامعه را نشان می‌دهد. عدد صفر برابری کامل و عدد یک نابرابری مطلق است. ضریب جینی ایران حدود ۰.۴ است که نابرابری قابل توجهی را نشان می‌دهد.
بیکاری پنهان: وضعیت افرادی که شاغل‌اند اما بهره‌وری‌شان نزدیک به صفر است یا کمتر از ظرفیت‌شان کار می‌کنند. در کشاورزی سنتی و اداره‌های دولتی ایران این پدیده رایج است و نرخ بیکاری رسمی را کمتر از واقع نشان می‌دهد.
اقتصاد زیرزمینی: فعالیت‌های اقتصادی که از چشم دولت پنهان می‌ماند و مالیات پرداخت نمی‌شود؛ شامل قاچاق، کار غیررسمی و فرار مالیاتی. برخی برآوردها حجم اقتصاد زیرزمینی ایران را بیش از ۳۰٪ GDP تخمین می‌زنند.
خصوصی‌سازی: انتقال مالکیت یا مدیریت بنگاه‌های دولتی به بخش خصوصی. اصل ۴۴ قانون اساسی ایران چارچوب خصوصی‌سازی را تعیین می‌کند. انتقال سهام از طریق بورس رایج‌ترین روش اجرای آن است.
اقتصاد مقاومتی: سیاست اقتصادی رسمی ایران با هدف کاهش وابستگی به نفت، افزایش تولید داخلی و مقاوم‌سازی در برابر تحریم‌ها. ابلاغیه سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی در سال ۱۳۹۲ توسط رهبری صادر شد.
رانت اقتصادی: درآمد حاصل از دسترسی به منابع یا موقعیت‌های محدود بدون فعالیت مولد واقعی؛ مثل بهره‌مندی از ارز ترجیحی یا مجوزهای انحصاری. رانت‌خواری یکی از چالش‌های ساختاری اقتصاد ایران شناخته می‌شود.
پیشروی: حرکت رو به جلوی نیروهای نظامی به سمت دشمن برای کسب زمین یا برتری. در زبان روزمره یعنی پیشرفت مستمر به سمت یک هدف. مثال: «پیشروی تیم توی این کوارتر خوب بوده؛ سه فیچر مهم رو تحویل دادیم.»
دژ: استحکامات دفاعی قدیمی که برای محافظت از شهر یا منطقه ساخته می‌شد. در زبان روزمره به سازمان، شخص یا موضعی گفته می‌شود که بسیار محکم و غیرقابل نفوذ به نظر می‌رسد. مثال: «اون شرکت توی بازار خودش یه دژ محکمه؛ ورود بهش برای تازه‌واردها تقریباً غیرممکنه.»
آتش پشتیبانی: شلیک توپخانه یا هوایی برای حمایت از نیروهای در حال پیشروی. در زبان روزمره یعنی حمایت پشت‌صحنه‌ای که به پیشبرد کار دیگری کمک می‌کند. مثال: «تیم دیزاین آتش پشتیبانی ما بود؛ بدون موکاپ‌هاشون هیچ‌وقت کلاینت رو قانع نمی‌کردیم.»
شکست خوردن: از دست دادن نبرد یا جنگ در مقابل دشمن. در زبان روزمره یعنی موفق نشدن در یک هدف، رقابت یا چالش. مثال: «اولین ورژن محصول شکست خورد ولی از فیدبک‌ها درس گرفتیم.»
جنگ فرسایشی: نوعی جنگ که هدف آن تحلیل بردن منابع، روحیه و توان دشمن در طول زمان است، نه پیروزی سریع. در زبان روزمره به هر رقابت یا مذاکره طولانی‌مدت گفته می‌شود که هدف خسته کردن طرف مقابل است. مثال: «مذاکرات قرارداد داره تبدیل به یه جنگ فرسایشی می‌شه؛ سه ماهه به جایی نرسیدیم.»
حمله غافلگیرانه: حمله‌ای که بدون هشدار قبلی و در لحظه‌ای که دشمن آمادگی ندارد صورت می‌گیرد. در زبان روزمره یعنی اقدام ناگهانی و غیرمنتظره که طرف مقابل را بی‌آمادگی می‌گیرد. مثال: «رقیب یه حمله غافلگیرانه کرد و محصولش رو با قیمت نصف ما لانچ کرد.»
حلقه محاصره را تنگ کردن: کوچک‌تر کردن تدریجی دایره محاصره دور دشمن تا کاملاً بی‌راه‌فرار شود. در زبان روزمره یعنی افزایش تدریجی فشار بر کسی تا گزینه‌هایش را از دست بدهد. مثال: «تیم حقوقی داره حلقه محاصره رو دور اون قرارداد معیوب تنگ می‌کنه.»
سیاست زمین سوخته: تاکتیک نظامی که در آن هنگام عقب‌نشینی همه منابع سودمند برای دشمن نابود می‌شود. در زبان روزمره یعنی هنگام ترک یک موقعیت، همه پل‌ها را سوزاندن و هیچ چیز مفیدی باقی نگذاشتن. مثال: «وقتی از شرکت رفت سیاست زمین سوخته در پیش گرفت؛ هیچ داکیومنتی تحویل نداد.»
تاکتیک: روش‌های عملیاتی کوتاه‌مدت برای اجرای یک استراتژی بزرگتر در میدان نبرد. در زبان روزمره به هر روش هوشمندانه برای رسیدن به یک هدف گفته می‌شود. مثال: «تاکتیک ما اینه که اول بازار کوچیک رو بگیریم، بعد بریم سراغ enterprise.»
استراتژی: برنامه‌ریزی کلان و بلندمدت برای پیروزی در جنگ؛ در مقابل تاکتیک که کوتاه‌مدت است. در زبان روزمره به هر برنامه جامع بلندمدت با هدف مشخص گفته می‌شود. مثال: «استراتژی سه‌ساله ما تمرکز روی بازار موبایله.»
ترفند: فریب یا حیله‌ای که در جنگ برای گمراه کردن دشمن به کار می‌رود. در زبان روزمره به هر روش هوشمندانه یا زیرکانه‌ای برای حل مسئله یا کسب برتری گفته می‌شود. مثال: «یه ترفند جالب برای بهبود performance کوئری SQL پیدا کردم.»
لشکرکشی: حرکت دادن نیروی نظامی عظیم به سمت یک هدف یا منطقه. در زبان روزمره به هر اقدام دسته‌جمعی و با نیروی زیاد برای انجام کاری گفته می‌شود. مثال: «برای راه‌اندازی دیتاسنتر جدید یه لشکرکشی واقعی کردیم.»
جنگ روانی: استفاده از اطلاعات، تبلیغات و فشار ذهنی برای تضعیف روحیه دشمن بدون درگیری مستقیم. در زبان روزمره به هر تلاشی برای تضعیف اعتماد به نفس یا ایجاد تردید در ذهن دیگری گفته می‌شود. مثال: «اون مذاکره‌کننده استاد جنگ روانیه؛ قبل از هر جلسه طرف مقابل رو نگران می‌کنه.»
دشمن خونی: دشمنی که کینه عمیق و قدیمی دارد و برای انتقام خون می‌طلبد. در زبان روزمره به رقیب یا مخالف سرسختی گفته می‌شود که دشمنی او ریشه‌دار و شخصی است. مثال: «اون دو تا شرکت دشمن خونی هم هستن؛ هر جایی که یکی باشه اون یکی سعی می‌کنه کارشو خراب کنه.»
رزمنده: سربازی که فعالانه در نبرد شرکت می‌کند و روح مقاومت دارد. در زبان روزمره به کسی گفته می‌شود که با انگیزه بالا و روحیه‌ای مبارز با چالش‌ها مواجه می‌شود. مثال: «اون developer واقعاً رزمنده‌ست؛ هیچ باگی نیست که تسلیمش بشه.»
بیمه سفر (Travel Insurance): پوشش بیمه‌ای که خطرات احتمالی سفر مانند لغو پرواز، بیماری، حادثه، گم‌شدن چمدان و هزینه‌های اورژانسی پزشکی را تحت پوشش قرار می‌دهد. تور لیدر موظف است قبل از سفر مطمئن شود همه مسافران بیمه سفر معتبر دارند، زیرا بسیاری از کشورهای شنگن داشتن آن را الزامی می‌دانند.
اِواکیوِیشن کاور (Medical Evacuation Cover): بخشی از بیمه سفر که هزینه انتقال اورژانسی مسافر بیمار یا مصدوم به بیمارستان مجهز یا بازگرداندن او به کشور مبدأ را پوشش می‌دهد. برای تورهای ماجراجویانه مثل کوهنوردی یا تورهای کشورهای دورافتاده این پوشش حیاتی است.
تریپ کنسلیشن (Trip Cancellation): پوششی در بیمه سفر که اگر مسافر به دلایل موجه (بیماری، فوت اقوام، حوادث طبیعی) مجبور به لغو سفر شود، هزینه‌های از دست‌رفته را جبران می‌کند. تور لیدر باید به مسافران توضیح دهد این پوشش با "کنسلیشن پالیسی هتل" متفاوت است.
پی اِن آر (PNR - Passenger Name Record): کد منحصربه‌فرد ۶ کاراکتری است که سیستم رزرواسیون هواپیمایی به هر بلیت اختصاص می‌دهد و تمام اطلاعات مسافر مانند مسیر، صندلی و وعده غذایی را در خود دارد. تور لیدر باید PNR تمام مسافران را داشته باشد تا در مواقع اضطراری بتواند سریعاً اطلاعات پرواز را بررسی کند.
ای تیکت (E-Ticket): بلیت الکترونیک هواپیما که به جای بلیت کاغذی فیزیکی در سیستم ایرلاین ذخیره می‌شود و مسافر می‌تواند آن را پرینت بگیرد یا روی گوشی نگه دارد. تور لیدر باید مطمئن شود همه اعضای گروه E-Ticket خود را دارند و نام روی بلیت دقیقاً با پاسپورت مطابقت دارد.
اُپن جا (Open Jaw): نوعی بلیت هواپیما که مسافر از شهر A به شهر B می‌رود ولی بازگشت از شهر C است، نه از B. مثلاً تهران ← استانبول، آنکارا ← تهران. در تورهای چندشهری این نوع بلیت رایج است و تور لیدر باید از این تفاوت مسیر به‌خوبی آگاه باشد.
کُد شِر (Code Share): توافقی بین دو ایرلاین که یک پرواز را با دو کد متفاوت می‌فروشند؛ مثلاً پروازی که فیزیکاً توسط Turkish Airlines انجام می‌شود، با کد Lufthansa هم فروخته می‌شود. تور لیدر باید مسافران را آگاه کند که ایرلاین عملیاتی با ایرلاین صادرکننده بلیت ممکن است متفاوت باشد.
اِکستِنشن (Extension): تمدید اقامت یا افزودن مقصد اضافه به انتهای یک تور اصلی که مسافر به صورت اختیاری انتخاب می‌کند. مثلاً بعد از تور ۷ روزه ترکیه، ۳ شب اضافه در بدروم به عنوان Extension. تور لیدر باید Extension خواهان را از قبل به هتل و آژانس اطلاع دهد.
دابل روم (Double Room): اتاق دونفره با یک تخت بزرگ (Double Bed). تفاوت اساسی با Twin Room این است که در Twin دو تخت جداگانه وجود دارد. تور لیدر هنگام رومینگ لیست باید دقیقاً مشخص کند مسافران Double می‌خواهند یا Twin تا هتل اتاق اشتباه تحویل ندهد.
توین روم (Twin Room): اتاق دونفره با دو تخت یک‌نفره جداگانه. این نوع اتاق برای دوستان یا همسفرانی که رابطه زن و شوهری ندارند مناسب‌تر است. در اکثر تورهای گروهی ایرانی، Twin Room درخواست پرتکراری است و تور لیدر باید آن را از قبل در رومینگ لیست ثبت کند.
تریپل روم (Triple Room): اتاق سه‌نفره که معمولاً یک Double Bed + یک تخت اضافه (Extra Bed) دارد. برخی هتل‌ها Triple Room واقعی با سه تخت استاندارد دارند. تور لیدر باید از قبل نوع دقیق Triple را با هتل تأیید کند چون ممکن است Extra Bed کیفیت پایین‌تری داشته باشد.
سوییت (Suite): اتاق لوکس بزرگ هتل که معمولاً شامل اتاق خواب جدا، پذیرایی، و گاهی آشپزخانه کوچک است. انواع مختلفی دارد: Junior Suite (کوچک‌ترین)، Deluxe Suite، Presidential Suite (بزرگ‌ترین و گران‌ترین). برای VIP گروه یا مسافران ماه عسل پیشنهاد می‌شود.
کانِکتینگ روم (Connecting Room): دو اتاق مجاور که از طریق یک در داخلی به هم متصل هستند و مسافران می‌توانند بدون خروج به راهرو بین آن‌ها رفت‌وآمد کنند. برای خانواده‌هایی با فرزند یا گروه‌هایی که می‌خواهند کنار هم باشند ایده‌آل است. تور لیدر باید این درخواست را زودتر به هتل اعلام کند.
سی ویو (Sea View): اتاق هتل با منظره مستقیم به دریا یا اقیانوس. معمولاً گران‌تر از اتاق‌های بدون منظره یا با منظره به حیاط داخلی (Garden View) است. تور لیدر باید به مسافران توضیح دهد که "Sea View" تضمین‌شده باید در ووچر قید شده باشد وگرنه هتل ممکن است اتاق معمولی تحویل دهد.
آی او پی (IOP - Invoice On Payment): سیستم صدور فاکتور رسمی در تراکنش‌های بین آژانس‌های گردشگری که پس از دریافت پرداخت صادر می‌شود. در ارتباطات B2B آژانس‌ها این اصطلاح برای شفاف‌سازی مراحل مالی استفاده می‌شود. تور لیدر باید درک پایه‌ای از سیستم مالی آژانس داشته باشد.
نِت ریت (Net Rate): قیمت خالص و پایه‌ای که هتل یا تأمین‌کننده خدمت به آژانس ارائه می‌دهد و آژانس می‌تواند با افزودن سود خود (Mark-up) آن را به مسافر بفروشد. تور لیدر نباید Net Rate را به مسافران افشا کند زیرا اطلاعات تجاری محرمانه آژانس است.
فورس ماژور (Force Majeure): رویدادهای خارج از کنترل انسانی مانند زلزله، سیل، جنگ، اعتصاب یا همه‌گیری که باعث لغو یا تغییر اجباری تور می‌شود. در این شرایط آژانس معمولاً از پرداخت جریمه کنسلی معاف است. تور لیدر باید با خونسردی بحران را مدیریت کند و مسافران را در جریان بگذارد.
رِپ (Rep - Resort Representative): نماینده آژانس یا اپراتور گردشگری که به صورت ثابت در هتل یا منطقه توریستی حضور دارد و به مسافران در حل مشکلات، رزرو اکسکورشن و اطلاع‌رسانی کمک می‌کند. Rep با تور لیدر فرق دارد چون ثابت است و با گروه سفر نمی‌کند.
هاوس کیپینگ (Housekeeping): بخش نظافت و نگهداری اتاق‌های هتل که وظیفه تمیز کردن روزانه، تعویض حوله، مرتب کردن تخت و تأمین لوازم بهداشتی را دارد. اگر مسافری از نظافت اتاقش ناراضی بود، تور لیدر باید پیگیری مستقیم با بخش Housekeeping هتل را انجام دهد.
کانسیِرج (Concierge): میز اطلاعات و خدمات ویژه هتل که می‌تواند برای مسافران رستوران رزرو کند، بلیت تئاتر تهیه کند، تاکسی صدا بزند یا توصیه‌های محلی ارائه دهد. تور لیدر باید مسافران را با این بخش آشنا کند تا برای نیازهای فردی خود به Concierge مراجعه کنند.
دیپوزیت (Deposit): مبلغ ودیعه‌ای که هتل هنگام چک این از مسافر به صورت نقدی یا بلوکه کارت بانکی دریافت می‌کند تا در صورت خسارت به اتاق یا هزینه‌های اضافه پوشش داشته باشد. پس از چک اوت و در صورت عدم خسارت، Deposit آزاد می‌شود. تور لیدر باید گروه را از این موضوع از قبل آگاه کند.
وِیتینگ لیست (Waiting List): لیست انتظار مسافرانی که برای یک تور یا پرواز پر رزرو گذاشته‌اند و در صورت آزاد شدن ظرفیت، به آن‌ها اطلاع داده می‌شود. تور لیدر باید مسافران Waiting List را از وضعیت به‌موقع آگاه کند و مطمئن شود انتظارات واقع‌بینانه دارند.
کرایسیس منیجمنت (Crisis Management): مجموعه اقدامات سریع و سنجیده‌ای که تور لیدر در مواقع بحران مانند حادثه، بیماری، گم شدن مسافر، لغو پرواز یا ناآرامی‌های سیاسی انجام می‌دهد. تور لیدر حرفه‌ای باید همیشه یک Plan B داشته باشد، خونسردی خود را حفظ کند و اول از همه با آژانس مبدأ تماس بگیرد.
مِدیکال اِمرجنسی (Medical Emergency): وضعیت اورژانس پزشکی یکی از مسافران در طول تور. تور لیدر باید اولین اقدامات کمک‌های اولیه را بداند، شماره اورژانس محلی را حفظ باشد، با شرکت بیمه مسافر تماس بگیرد و آژانس را فوری مطلع کند. داشتن اطلاعات پزشکی اولیه مسافران (آلرژی، بیماری زمینه‌ای) از قبل ضروری است.
میسینگ پسنجر (Missing Passenger): زمانی که یک یا چند مسافر در نقطه تجمع حاضر نمی‌شوند یا در مکانی گم می‌شوند. تور لیدر باید ابتدا با تماس تلفنی پیگیری کند، سپس در صورت عدم پاسخ با پلیس محلی هماهنگ کند. برای پیشگیری، تور لیدر باید Meeting Point و ساعت دقیق بازگشت را قبل از هر فری تایم به همه اعلام کند.
لاست لاگج (Lost Luggage): گم شدن چمدان مسافر توسط ایرلاین که معمولاً در فرودگاه مقصد مشخص می‌شود. تور لیدر باید مسافر را به بخش Lost & Found فرودگاه هدایت کند تا فرم PIR (Property Irregularity Report) پر شود. ایرلاین موظف است در صورت تأخیر در تحویل چمدان، هزینه‌های ضروری مسافر را جبران کند.
فلایت دیله (Flight Delay): تأخیر در پرواز که می‌تواند کل برنامه روز اول تور را تحت تأثیر قرار دهد. تور لیدر باید فوری برنامه جایگزین داشته باشد، هتل را از تأخیر مطلع کند و در صورت تأخیر بیش از ۳ ساعت در پروازهای داخل اتحادیه اروپا، مسافران را از حق دریافت غرامت (بر اساس مقررات EC 261/2004) آگاه کند.
کاستمز (Customs): اداره گمرک که کنترل کالاهای وارده و صادره از مرز کشور را بر عهده دارد. تور لیدر باید مسافران را از محدودیت‌های گمرکی مقصد آگاه کند؛ مثلاً سقف ارزش کالای بدون اظهار، ممنوعیت ورود برخی خوراکی‌ها یا مقدار مجاز پول نقد.
ایمیگریشن (Immigration): بخش کنترل گذرنامه در مرز یا فرودگاه که هویت مسافران و مجوز ورود آن‌ها را بررسی می‌کند. تور لیدر نمی‌تواند با مسافران وارد باجه ایمیگریشن شود، اما باید قبل از صف، مطمئن شود همه پاسپورت، ویزا و فرم‌های ورود را آماده دارند.
دیکلریشن فرم (Declaration Form): فرمی که مسافران هنگام ورود به برخی کشورها باید پر کنند و در آن کالاهای همراه، مقدار پول نقد و هدف سفر را اعلام می‌کنند. تور لیدر باید این فرم‌ها را در هواپیما یا قبل از رسیدن به گمرک بین گروه توزیع کند و در پر کردن آن کمک کند.
شِنگن (Schengen): منطقه‌ای متشکل از ۲۷ کشور اروپایی که با یک ویزای واحد می‌توان بین آن‌ها بدون کنترل مرزی رفت‌وآمد کرد. برای تورهای اروپایی ایرانیان، گرفتن ویزای شنگن مهم‌ترین مرحله قبل از سفر است. تور لیدر باید بداند ورود از کدام کشور صورت می‌گیرد تا ویزا از سفارت همان کشور گرفته شود.
ادونچر تور (Adventure Tour): تورهایی با فعالیت‌های ماجراجویانه مثل کوهنوردی، رفتینگ، اسکی یا دایوینگ که نیاز به آمادگی جسمانی و تجهیزات خاص دارند. تور لیدر این تورها باید علاوه بر مهارت‌های معمول، کمک‌های اولیه پیشرفته بداند و با پروتکل‌های ایمنی هر فعالیت آشنا باشد.
اِکو تور (Eco Tour): گردشگری پایدار و مسئولانه در طبیعت با هدف حداقل آسیب به محیط‌زیست و حمایت از اقتصاد محلی. تور لیدر اِکوتور باید اصول Leave No Trace (هیچ اثری از خود نگذار) را رعایت کند و مسافران را در این مورد آموزش دهد. این نوع تور در بین مسافران آگاه جهانی روز به روز محبوب‌تر می‌شود.
تور زیارتی (Pilgrimage Tour): تورهای سفر به مکان‌های مقدس مثل عتبات عالیات (عراق)، مشهد مقدس، مکه و مدینه یا اورشلیم. تور لیدر این تورها باید با مناسک دینی، آداب مذهبی و الزامات خاص این سفرها کاملاً آشنا باشد. مدیریت احساسات مسافران در این تورها اهمیت ویژه‌ای دارد.
هانی‌مون تور (Honeymoon Tour): تور اختصاصی برای زوج‌های تازه‌ازدواج‌کرده با خدمات رمانتیک مثل اتاق با دکور ویژه، شام کندل‌لایت و اکسکورشن‌های دونفره. تور لیدر باید از قبل با هتل هماهنگ کند تا Honeymoon Decoration (تزئین اتاق) آماده باشد. زوج‌ها معمولاً به سرویس‌های شخصی‌سازی‌شده حساسیت بیشتری دارند.
گِت‌اِوِی (Getaway): سفر کوتاه‌مدت ۲ تا ۴ روزه برای استراحت و فرار از روزمرگی که معمولاً آخر هفته برگزار می‌شود. برخلاف تورهای بلندمدت، Getaway برنامه فشرده‌تری دارد و مسافران انتظار حداکثر تجربه در کمترین زمان را دارند. تور لیدر باید ریتم برنامه را متناسب با این انتظار تنظیم کند.
میتینگ پوینت (Meeting Point): نقطه تجمع مشخص و از قبل اعلام‌شده که مسافران پس از فری تایم یا در مواقع جدا شدن از گروه باید به آنجا بازگردند. تور لیدر حرفه‌ای Meeting Point را با یک لندمارک واضح (مثل فواره مرکزی میدان، ورودی موزه) معرفی می‌کند، نه یک مکان مبهم.
آیس‌بریکر (Icebreaker): فعالیت یا بازی کوتاهی که تور لیدر در ابتدای تور برگزار می‌کند تا مسافران ناشناس با هم آشنا شوند و جو گروه گرم شود. یک Icebreaker خوب (مثل معرفی با یک حقیقت جالب درباره خود) می‌تواند تمام اتمسفر تور را متحول کند و کار تور لیدر را در طول سفر بسیار آسان‌تر کند.
گراند هندلر (Ground Handler): شرکت یا آژانس محلی در مقصد که تمام خدمات زمینی تور (هتل، ترانسفر، لوکال گاید، اکسکورشن) را برای آژانس مبدأ هماهنگ و اجرا می‌کند. تور لیدر در مقصد بیشترین ارتباط را با گراند هندلر دارد و باید اطلاعات تماس آن را همیشه در دسترس داشته باشد.
اِنترنس فی (Entrance Fee): هزینه ورودیه جاذبه‌های گردشگری مثل موزه‌ها، قلعه‌ها و پارک‌های ملی. تور لیدر باید از قبل مشخص کند کدام Entrance Fee‌ها در قیمت تور پوشش داده شده (Included) و کدام‌ها به عهده مسافر است (Not Included) تا اختلاف‌نظر مالی پیش نیاید.
دِستینِیشن وِدینگ (Destination Wedding): مراسم عروسی که در یک مقصد سفر خارج از کشور یا شهر محل زندگی زوجین برگزار می‌شود و مهمانان برای شرکت در آن سفر می‌کنند. سازماندهی این تور یکی از پیچیده‌ترین انواع تور است زیرا تور لیدر باید علاوه بر خدمات معمول، هماهنگی رویداد مراسم را نیز مدیریت کند.
لَنگوئج بَریِر (Language Barrier): مانع ارتباطی ناشی از تفاوت زبانی بین مسافران، تور لیدر و مردم محلی مقصد. تور لیدر باید حداقل با زبان انگلیسی مسلط باشد و یاد بگیرد چند جمله ضروری در زبان مقصد را بداند. استفاده از اپلیکیشن‌های ترجمه مثل Google Translate در مواقع Language Barrier بسیار کمک‌کننده است.
کالچر شاک (Culture Shock): احساس سردرگمی، ناراحتی یا تعجب مسافر هنگام مواجهه با آداب، رفتارها و فرهنگ متفاوت مقصد. تور لیدر با توضیح از پیش درباره فرهنگ مقصد می‌تواند شدت Culture Shock را کاهش دهد. به عنوان مثال توضیح قوانین پوشش در امارات یا رفتار در معابد بودایی تایلند.
گروپ دایِنَمیکس (Group Dynamics): پویایی و روابط بین اعضای گروه که می‌تواند روی کیفیت کل تور تأثیر مثبت یا منفی بگذارد. تور لیدر باید به نشانه‌های تنش بین مسافران حساس باشد و قبل از بزرگ شدن مشکل، آن را مدیریت کند. درک Group Dynamics یکی از مهم‌ترین مهارت‌های نرم یک تور لیدر حرفه‌ای است.